De ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aanbieden

Als leerkracht wil ik een groep creëren waarin elke leerling zichzelf kan en mag zijn. Ook wil ik dat mijn leerlingen hun talenten en kwaliteiten kunnen inzetten en ontwikkelen. Bovendien vind ik het belangrijk dat mijn leerlingen zichzelf goed leren kennen en (in)zien op welke gebieden ze kunnen groeien. Dit alles lukt mij door de ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aan te bieden.

In dit artikel geef ik je kort wat theoretische kennis over executieve functies en over groepsvorming. Vervolgens deel ik manieren waarop je de ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aan kunt bieden.

Ben je geïnspireerd geraakt en wil je nog meer praktische voorbeelden, dan is mijn workshop tijdens het congres Executieve functies zeker een aanrader!

executieve functies en groepsvorming

Executieve functies

Executieve functies zijn functies die ons gedrag en ons denken kunnen sturen.

De bedenkers van Wijzer in Executieve Functies (WiEF) brengen de bestaande elf executieve functies terug tot zeven en bespreken ze aan de hand van het besturen van een boot:

  • inhibitie (anker)
  • werkgeheugen (landkaart)
  • planning en organisatie (kompas)
  • taakinitiatie (schroef)
  • emotieregulatie (toerenteller)
  • flexibiliteit (roer)
  • metacognitie en zelfmonitoring (kapiteinspet)

Groepsvorming

Elk schooljaar maak je met je groep alle fases van groepsvorming door. Als je als leerkracht deze fases (her)kent en erop inspeelt, zul je zien dat je veel invloed kunt uitoefenen op het creëren van een fijne en positieve groep. Een groep waarin kinderen elkaar in hun waarde laten, elkaar respecteren, zelf problemen op kunnen lossen en bovenal zichzelf mogen en kunnen zijn. De fases van groepsvorming zijn

1. Forming: oriënteren en (opnieuw) kennismaken met elkaar

2. Storming: strijden om invloed: de hiërarchie wordt vastgesteld

3. Norming: gemeenschappelijke normen en ongeschreven regels worden bepaald

4. Performing: samen werken in harmonie en met plezier

5. Adjourning: afscheid nemen

De ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aanbieden

Een manier om de ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aan te bieden, beschrijf ik hier voor je.

Geef een introductieles over executieve functies. Wat zijn dat? Welke zijn er? Hoe ziet dat eruit? Vervolgens bespreek je elke week een van de functies. Op deze manier leren de leerlingen echt wat de functies inhouden.

In en na deze periode van acht weken laat je leerlingen kijken naar zichzelf, naar hun klasgenoten, naar de hele groep en naar de leerkracht. Dingen die je kunt vragen en bespreken zijn:

  • Wat heb jij van nature?
  • Waar ben jij al goed in?
  • Waar wil jij in groeien?
  • Hoe kun je daar beter in worden?
  • Wie kan jou erbij helpen?
  • Wie kan jij helpen?
  • Wat voor soort groep willen we?
  • Wat kan de leerkracht doen?

Je kunt ervoor kiezen om een van de vragen zichtbaar te maken in het klaslokaal. Bijvoorbeeld ‘Waar wil jij in groeien?’.

De leerlingen noteren in één zin in welke executieve functie ze willen groeien. Als aanvulling kunnen ze een concreet voorbeeld noemen. Vervolgens verzamel je alle zinnen en hangt deze op. Samen met de hele groep bekijk je de zinnen en bespreek je wat jullie zien: Wat valt op? Wie heeft hetzelfde doel? Waar kun je elkaar mee helpen? Wie heeft tips?

Meer executieve functies

Lees hier alle blogs over executieve functies op Juffrouw Femke.

Wijzer in groepsvorming

Samen met Esther van der Knaap van Onderwijswereld-PO schreef ik de Wijzer in Groepsvorming. Deze is uitgegeven bij Uitgeverij PICA. Bij deze Wijzer kun je een Masterclass volgen. Wil je nog uitgebreider en diepgaander met groepsvorming aan de slag? Dan is de online training wellicht iets voor jou.

Masterclass Wijzer in Groepsvorming

Online training

Bewegend leren met de Pylonenrace

Juf Angéla
Bewegend leren met de Pylonenrace.

Jaaaaa, juf Angéla heeft weer een toffe bewegend leren activiteit voor je! Niet alleen goed voor de beweging en voor de frisse lucht, maar dit keer een echte hersenkraker. Een bewegend leren spel met hoge betrokkenheid, uithoudingsvermogen, teamwork en uiteraard aansluitend op de executieve functies. Wat is het? En hoe speel je het?

Bewegend leren met de Pylonenrace

Zet de pylonen in het veld met daaronder de opdrachtenkaartjes. Maak vervolgens een aantal teams (afhankelijk van je groep). Elk team vormt een rij. De teams beginnen elk bij een ander getal/pylon. Na het startsein rent elke eerste speler naar een pylon naar keuze en kijkt vervolgens onder de pylon.

Er zijn nu twee opties:

Niet

Is dit niet het nummer dat het team moet hebben? Dan rent de speler terug naar zijn team en sluit achteraan terug in de rij. De volgende speler waagt een nieuwe poging.

Wel

Is dit wel het nummer dat het team moet hebben? Dan leest de speler het kaartje, zet de pylon weer terug en rent vervolgens naar de spelleider om het antwoord door te geven. Is het antwoord goed, dan mag het team door naar het volgende getal.

De spelleider vinkt het antwoord bij het juiste team op het antwoordenblad aan. Is het antwoord fout, dan probeert de volgende speler uit het team een nieuwe poging.

Variatie

Laat een leerling zichzelf verbeteren, door terug te gaan naar de pylon.

Het spel gaat door tot een team alle antwoorden heeft gevonden.
Wie is er al eerste klaar?

Downloads

Je kunt het spel in 5 verschillende edities downloaden.
Met handleiding, overzicht van spelmateriaal, spelregels en plattegrond erbij!

Bewegend leren Pylonenrace

Je vindt juf Angéla ook op Instagram. Daar heet ze Juf van de bovenbouw.
Juf Angéla verkoopt ook prachtig lesmateriaal op VOOR DE LEERKRACHT.

Welke is weg?

Juf Angéla
Welke is weg?

Werken aan de executieve functies tijdens spelling? Check. Deze werkvorm sluit aan bij veel functies. Lees hier hoe je het speelt!

Bedoeling

De kinderen oefenen woorden die eindigen op -tie, -lijk, -teit, -heid, -isch en -air. Bovendien oefenen de kinderen een aantal executieve functies.

Benodigdheden

Voor deze activiteit heb je het volgende nodig:

  • per leerling een wisbordje, stift en doekje
  • de presentatie uit de download
  • het digibord

Voorbereiding

Elke leerling zorgt voor een wisbordje.
De leerkracht zet een dia (naar keuze) klaar, waarop alle negen woorden zichtbaar zijn.

Welke is weg?

De leerlingen krijgen 1 minuut de tijd om zoveel mogelijk woorden te onthouden (goed voor het woordbeeld).
Na de minuut zet de leerkracht de volgende dia op (dia: sluit nu je ogen). De leerlingen sluiten voor 10 tellen hun ogen en proberen de woorden te herinneren. Dit geeft de leerkracht de tijd om een dia (naar keuze) te kiezen waar een woord mist. Na de 10 tellen doen de leerlingen hun ogen weer open, kijken naar het bord en schrijven vervolgens het missende woord op. Let op: het moet stil blijven, zodat iedereen zich goed kan concentreren.

Download

Download hier de presentatie. Zoals je ziet zijn er twee versies.

Welke is weg?

Je vindt juf Angéla ook op Instagram. Daar heet ze Juf van de bovenbouw.
Juf Angéla verkoopt ook prachtig lesmateriaal op VOOR DE LEERKRACHT.

E-book Spelend leren

Wil je nog meer ideeën rondom spelend leren? Dan is dit E-book iets voor jou!

E-book Spelend leren
Koop het in onze winkel.

In dit E-book vind je 40 beschreven activiteiten en veel ideeën om de les- en oefenstof in een spelvorm te gieten. Daarnaast bevat het 18 bijlagen met werkbladen om direct in te zetten in je groep. Bovendien staan er in dit E-book talloze links naar uitgewerkte lessen en online leeractiviteiten.

Negen geheugenspelletjes om de hersenen (weer) te trainen

Zes weken thuisonderwijs en daarna twee weken vakantie.
Hoe is je geheugen dan (aangetast)? 😊
Dat gaan we testen!

Wil je beter dingen kunnen onthouden? Speel dan regelmatig geheugenspelletjes.
In dit blogartikel deel ik 9 ideeën en twee gratis downloads*.
Doe er je voordeel mee en krijg een geheugen als dat van een olifant!

Dit blogartikel is eerder gepubliceerd op Onderwijswereld-PO.

femke bosmans _ afbeelding olifant

Geheugenspel met voorwerpen

Leg verschillende voorwerpen op tafel. De leerlingen kijken één minuut aandachtig naar alle voorwerpen. Na die minuut legt de leerkracht een grote doek over alle voorwerpen. De leerlingen noteren alle voorwerpen die ze hebben onthouden.
Moeilijker maken: Raak alle voorwerpen aan op een bepaalde volgorde. De leerlingen moeten de voorwerpen op die volgorde noteren.

Geheugenspel met afbeeldingen *

Op het digibord staat een aantal afbeeldingen. De leerlingen krijgen één minuut om zoveel mogelijk afbeeldingen te onthouden. Na die minuut zet de leerkracht het digibord op zwart. De leerlingen noteren de afbeeldingen die ze hebben onthouden.

Geheugenspel met spellingwoorden

Op het digibord staan de spellingwoorden van het (vorige) woordpakket. De leerlingen krijgen één minuut om zoveel mogelijk woorden te onthouden. Na die minuut zet de leerkracht het digibord op zwart. De leerlingen noteren de woorden die ze hebben onthouden. Ze krijgen bij mij 1 punt voor elk woord en nog een punt per correct geschreven woord.

Memory

Zorg voor een aantal spelletjes Memory in je klas. Je kunt ze goedkoop op de kop tikken op een rommelmarkt, of in een tweedehands winkel.
Als je googelt op “memory kaartjes downloaden” kun je ook veel kaartjes vinden. Je kunt overigens ook “Mix & Koppel” kaartjes zoeken. Hiermee kun je ook Memory spelen.

Kwartet

Net als Memory kun je met Kwartet ook goed je geheugen trainen. Ook te vinden op een rommelmarkt, een tweedehands winkel én online.

Afbeeldingen natekenen *

De leerlingen kijken aandachtig naar de afbeelding op het digibord. Na vijf seconden zet de leerkracht het digibord op zwart. De leerlingen tekenen de afbeelding zo goed mogelijk na.

Ik ga op reis en neem mee …

Speel dit bekende spel op de originele manier. Óf je verandert het thema: “Mijn lievelingsdier is …” of “Ik ga op vakantie naar …”.

Online test

Doe de geheugentest van MemTrax.
Je krijgt een aantal afbeeldingen te zien. Als je precies hetzelfde plaatje ziet als je al een keer hebt gezien, klik dan op de afbeelding of op de spatiebalk. Aan het einde van de test krijg je een score.

Online breingames

Google op ‘online breingames’ en je vindt er tientallen. Op de site Braingymmer vind je er al 17!

 

* Download hier de documenten om in de klas in te zetten:
De powerpointpresentatie 
Het PDF-bestand

 

Lees dit blogartikel voor meer ideeën om het werkgeheugen te versterken.

 

boek bol    boek 2 bol    boek 3 bol

De woorden van spelling nog een keer oefenen met het Geheugenspel :-)

Af en toe laat ik de woorden van spelling nog een keer oefenen met het Geheugenspel.
Ideaal als je weinig tijd hebt. 🙂

Het gaat als volgt:
1. Zet de woorden op het digibord en dek ze af.
2. Laat de kinderen pen en papier pakken.
3. Op jouw teken toon je de woorden en krijgen de kinderen 2 minuten om zoveel mogelijk woorden te onthouden.
4. Na 2 minuten dek je de woorden weer af en krijgen de kinderen 2 minuten de tijd om zoveel mogelijk woorden op te schrijven.
5. Na 2 minuten berekent iedereen zijn/haar score: 1 punt voor elk goed woord en nóg een punt per correct gespeld woord.

Kinderen oefenen niet alleen de woorden van spelling, maar ook hun geheugen 🙂

 

 

Meer spelling oefenen

     

200 dagelijkse dictees voor groep 4 t/m 8

 

Aandacht voor executieve functies in de bovenbouw – metacognitie en zelfmonitoring

De executieve functie

Metacognitie en zelfmonitoring.

Omschrijving

Een stapje terugdoen om naar jezelf en je eigen aanpak en prestaties te kijken en deze waar nodig bijsturen.

Symbool boot

kapiteinspet

Hulpzin voor de leerling: Zet je (kapiteins) pet op!

Filmpjes

Deze filmpjes kun je met de klas kijken.
Mogelijke kijkvragen zijn: Wie kent zichzelf goed? Wie reflecteert en past zijn gedrag aan? Wie houdt rekening met anderen? Wie heeft moeite met dingen vanuit een ander standpunt te bekijken? Welke andere executieve functies herken je?

For the Birds

Partly Cloudy

The Milkshake Challenge

 

Ted Talks

 

Tony Robins: Why we do what we do.

 

Leerlingen die moeite hebben met metacognitie en zelfmonitoring  

* trekken weinig lering uit ervaringen.
* zien het eigen aandeel in gebeurtenissen/conflicten niet.
* overschatten zichzelf.
* stellen zichzelf te weinig vragen.
* vragen niet om hulp of juist te snel.
* merken niet hoe anderen reageren op zijn/haar gedrag
* controleren het eigen werk niet.
* maken slordigheidsfouten.
* hebben moeite met het aannemen van feedback om gedrag of prestaties bij te stellen.
* hebben moeite om dingen vanuit een ander standpunt te bekijken.

Scoreformulier 

Met dit scoreformulier  kun je leerlingen scoren op planning en organisatie.
Mogelijkheden:
* leerkracht scoort alle leerlingen
* leerkracht scoort enkele leerlingen
* leerling scoort zelf
* beiden scoren en vergelijken
* scoor met een 3-, 5- of 10-puntsschaal
* scoor met kleurtjes: rood, oranje, groen
* scoor met smileys: 🙂  😐  ☹️

Versterken van metacognitie en zelfmonitoring

– Laat de leerling reflecteren op het eigen werk.
– Stel vragen die de metacognitie en zelfmonitoring stimuleren, zoals “Met wie zou je deze taak goed kunnen maken en waarom?”, “Welk onderdeel lijkt je gemakkelijk/moeilijk?”
– Laat de leerling eerst het eigen werk nakijken, voordat het zijn/haar werk inlevert.
– Bedenk samen stappen/ strategieën om doelen te bereiken.
– Bied en bespreek succeservaringen.
– Werk met een emotiemeter.
– Reflecteer tijdens en na afloop van een taak/situatie: “Hoe heb je dat probleem opgelost?”, “Wat heeft goed gewerkt?”, “Waarom ging de samenwerking goed/niet goed?”

Materialen

* Zien in de klas heeft een mooie “thermometer om een boze bui te meten” gemaakt.
* Op Opgroeikaarten.nl vind je verschillende kaarten, zoals deze emotiemeter.
* Op de site van Auris kun je een prachtige gevoelensposter downloaden.
Natuurlijk kun je ook zelf een emotie- of gevoelsmeter (laten) maken.

Spelletjes die een beroep doen op metacognitie en zelfmonitoring

Schaken
Weerwolven
Cluedo
Stratego
Ticket to ride
Scotland Yard

Meer spelletjes vind je in de Wijzer in Executieve Functies.

Benieuwd naar mijn andere blogs over executieve functies?
Die vind je hier.

 

Bronnen:
* Pica

* Zien in de klas
* Executieve functies bij kinderen en adolescenten
* Professionalisering WiEF

Met speciale dank aan WiEF en Zien in de klas voor alle afbeeldingen! 🙂 

 

Heb je tips, aanvullingen of vragen?
Laat dan gerust een reactie achter 🙂