Aandacht voor executieve functies in de bovenbouw – werkgeheugen

De executieve functie
Werkgeheugen.

Omschrijving
(Eerder aangeleerde) informatie in je geheugen houden, bewerken en toepassen in verschillende situaties.

Symbool boot
landkaart

Hulpzin voor de leerling: Zet het op je landkaart!

Geheugentest
Deze filmpjes bevatten een geheugentesten om te kijken of je een goed werkgeheugen hebt
Erg leuk om klassikaal te gebruiken. 🙂
Geheugenspel 1
Geheugenspel 2

Het Geheugenspel
Af en toe laat ik de woorden van spelling nog een keer oefenen met het Geheugenspel.
Ideaal als je weinig tijd hebt. 🙂

Klokuis Kantoor
In dit Klokhuis Kantoor zien we Ben en Leonoor die allebei een haperend geheugen hebben.
In Snapje? wordt uitgelegd hoe je het beste kunt onthouden. Dit liedje is hier ook apart te bekijken. Erg leuk om vóór een geheugentest te kijken. 🙂

Leerlingen met een zwak werkgeheugen 
* hebben moeite met het onthouden van instructies
* vergeten wat ze wilden zeggen
* hebben moeite met het inslijten van regels en afspraken
* vergeten opdrachten of delen daarvan
* vergeten materiaal mee naar school te nemen
* vergeten huiswerk in te leveren
* vragen om herhaling
* hebben moeite met automatiseren
* hebben moeite met het leggen van verbanden tussen nieuwe en al aanwezige kennis
* raken spullen kwijt
* leggen spullen op een verkeerde plek

Scoreformulier
Met dit scoreformulier kun je leerlingen scoren op werkgeheugen.
Mogelijkheden:
* leerkracht scoort alle leerlingen
* leerkracht scoort enkele leerlingen
* leerling scoort zelf
* beiden scoren en vergelijken

* scoor met een 3-, 5- of 10-puntsschaal
* scoor met kleurtjes: rood, oranje, groen
* scoor met smileys: 🙂  😐  ☹️

Het versterken van het werkgeheugen
– Houd de instructie kort.
– Houd een vaste structuur aan.
– Visualiseer de instructie.
– Vraag de leerling om te herhalen wat je hebt gezegd.
– Gebruik signaalwoorden ‘Let op!’, ‘Dit is belangrijk!’.
– Zet taken op het bord.
– Zorg voor herhaling.
– Bied één onderwerp of strategie aan.
– Laat leerlingen een onthoudschrift aanleggen.

Spelletjes die een beroep doen op het werkgeheugen
Kwartet
Memory
Mijn tante ging op reis en nam mee …
Wat ben ik
Woeste muiterij
Zeeslag

Meer spelletjes vind je in de Wijzer in Executieve Functies.

Benieuwd naar mijn andere blogs over executieve functies?
Die vind je hier.

 

Bronnen:
* Pica

* Zien in de klas
* Executieve functies bij kinderen en adolescenten
* Professionalisering WiEF

Met speciale dank aan WiEF en Zien in de klas voor alle afbeeldingen! 🙂 

 

Heb je tips, aanvullingen of vragen?
Laat dan gerust een reactie achter 🙂

Aandacht voor executieve functies in de bovenbouw – inhibitie

De executieve functie
Inhibitie.

Omschrijving
Nadenken voordat je doet en impulsen (prikkels) onderdrukken. Op het juiste moment weten te stoppen, tot tien kunnen tellen, op een rem kunnen trappen.

Symbool boot
Anker

Hulpzin voor de leerling: Gooi je anker uit!

Filmpje
Dit filmpje, van de beroemde Marshmallow Test, past goed bij deze executieve functie. Een kind krijgt een marshmallow aangeboden en mag kiezen: meteen opeten óf wachten en er later twee krijgen.

Ook een leuk filmpje om te laten zien is dit: Cookie Monster oefent zelfregulatie 🙂


Leerlingen die moeite hebben met inhibitie

* zijn snel afgeleid
* kunnen moeilijk stilzitten
* hebben moeite met luisteren naar anderen
* praten vaak hard
* verstoren de les
* zijn vaak druk
* maken ongepaste opmerkingen
* trekken te snel conclusies

inhibitie Bron


Scoreformulier
Met dit scoreformulier kun je leerlingen scoren op inhibitie.
Mogelijkheden:
* leerkracht scoort alle leerlingen
* leerkracht scoort enkele leerlingen
* leerling scoort zelf
* beiden scoren en vergelijken

* scoor met een 3-, 5- of 10-puntsschaal
* scoor met kleurtjes: rood, oranje, groen
* scoor met smileys: 🙂  😐  ☹️

Het versterken van inhibitie
– Kies samen met de leerling een (gedrags)kenmerk om aan te werken.
– Bereid de leerling voor op een situatie waarbij het belangrijk is de impulsen te beheersen door van tevoren de regels en afspraken kort te bespreken.
– Vermijd het (constant) noemen van een naam op afstand. Loop naar de leerling toe en leg een hand op zijn of haar schouder of spreek een seintje af met de leerling om het gedrag te sturen of te stoppen.
– Beloon de leerling als het lukt om de impulsen te beheersen.
– Wees situaties voor die gedrag kunnen uitlokken.
– Bij het snel afgeleid zijn kan een Time Timer helpen, of de OPA-strategie.
– Pas taken aan, maak taken overzichtelijk in korte opdrachten in plaats van één lange opdracht.
– Iets leuks in het vooruitzicht stellen of er een wedstrijdje van maken, kan ook helpen.
– Plan een tussendoortje, waarbij de leerling even kan bewegen.

Spelletjes die een beroep doen op inhibitie
Halli Galli Extreme
Set
Speed cups
Twister
Varkentjes wassen
Vlotte Geesten

Meer spelletjes vind je in de Wijzer in Executieve Functies.

Benieuwd naar mijn andere blogs over executieve functies?
Die vind je hier.

 

Bronnen:
* Pica

* Zien in de klas
* Executieve functies bij kinderen en adolescenten
* Professionalisering WiEF Onderwijswereld-PO
* Route 11

Met speciale dank aan WiEF en Zien in de klas voor de afbeeldingen! 🙂 

 

Heb je tips, aanvullingen of vragen?
Laat dan gerust een reactie achter 🙂

Aandacht voor executieve functies in de bovenbouw

Het onderwerp ‘executieve functies’ heeft al jaren mijn aandacht.
Het stond centraal tijdens mijn opleiding Master SEN en ik heb verschillende cursussen en lezingen gevolgd. In april 2019 rondde ik de professionalisering “Wijzer in Executieve Functies” af.

De mooie en bruikbare ideeën en tips deel ik nu in een serie blogs over (het versterken van) executieve functies.

Wat zijn executieve functies?
Executieve functies zijn functies die ons gedrag en ons denken kunnen sturen.

Onder de gedragsvaardigheden vallen de volgende executieve functies:

1. reactie-inhibitie: nadenken voordat je doet en impulsen (prikkels) onderdrukken.
2. emotieregulatie: emoties reguleren om doelen te bereiken, taken te voltooien of gedrag te controleren en sturen.
3. volgehouden aandacht: aandacht kunnen blijven geven aan een situatie of een taak ondanks dat je afgeleid, vermoeid of verveeld wordt.
4. taakinitiatie: zonder aarzelen of twijfelen op tijd en op een efficiënte manier aan een taak beginnen.
5. flexibiliteit: je gedrag en je plannen aanpassen wanneer er fouten worden gemaakt of wanneer zich nieuwe informatie, veranderingen of tegenslagen voordoen.
6. doelgericht doorzettingsvermogen: een doel formuleren en dat doel realiseren zonder daarbij afgeleid te worden door andere behoeften of tegengestelde belangen.

Onder de denkvaardigheden vallen de volgende executieve functies:

7. planning: een plan maken, vooruit denken en inschatten hoe lang iets duurt om een doel te bereiken of taak te voltooien.
8. organisatie: dingen volgens een bepaald systeem inrichten, rangschikken of ordenen.
9. timemanagement: inschatten van hoeveel tijd je nodig hebt, hoe je je tijd kunt indelen en je aan deadlines houden.
10. werkgeheugen: (eerder aangeleerde) informatie in je geheugen houden, bewerken en toepassen in verschillende situaties.
11. metacognitie: een stapje terug kunnen doen om naar jezelf en de situatie te kijken en om te zien hoe je een probleem aanpakt. Het gaat hierbij om zelfmonitoring en zelfevaluatie.

De bedenkers van Wijzer in Executieve Functies (WiEF) brengen de bovenstaande 11 executieve functies terug tot 7 en bespreken ze aan de hand van het besturen van een boot:

  1. inhibitie (anker)
  2. werkgeheugen (landkaart)
  3. planning en organisatie (kompas)
  4. taakinitiatie (schroef)
  5. emotieregulatie (toerenteller)
  6. flexibiliteit (roer)
  7. metacognitie en zelfmonitoring (kapiteinspet)

In mijn serie blogs over executieve functies beschrijf ik per blog wat de functie inhoudt en welk symbool de makers van WiEF eraan koppelen. Daarnaast beschrijf ik waar leerlingen moeite mee (kunnen) hebben, als deze executieve functie niet goed ontwikkeld is. Bovendien vertel ik hoe je in de klas aandacht kan geven aan het versterken van die functie.

Per functie vind je onder andere nog een scorelijst, een filmpje en een of meer spelletjes die je kunt spelen om de functie onder de aandacht te brengen in de klas.

In de klas
Zelf ben ik begonnen met een introductieles over executieve functies. De informatie hiervoor heb ik gehaald uit het boekje Wijzer in executieve functies.

Sommige kinderen zagen meer dan 7 onderdelen, die belangrijk zijn om “hun boot vooruit te krijgen”.

Inclusief hun metafoor:
* brandstof (beloning / motivatie / eten en drinken)
* vaarbewijs ( diploma / intelligentie)
* extra mensen ( hulp of samenwerken met anderen)
* de bouwers van de boot ( papa en mama 😂)

Je snapt! Het was genieten! 😃

Vervolgens stond er per week een functie centraal. Ik liet dan  een filmpje zien, we speelden een aantal spelletjes en tijdens het werken stonden we wat langer stil bij deze functie. Hierover lees je meer in de vervolgblogs per functie.

 

Bronnen:
* Pica

* Zien in de klas
* Executieve functies bij kinderen en adolescenten
* Professionalisering WiEF

Met speciale dank aan WiEF en Zien in de klas voor alle afbeeldingen! 🙂 

 

Heb je tips, aanvullingen of vragen?
Laat dan gerust een reactie achter 🙂