Boekpromotie en leesmotivatie: de boekendoos

Juf Annemieke voor juffrouw FemkeDoor juf Annemieke

Naarmate kinderen in hogere groepen komen, gebeurt het regelmatig dat lezen door hen als saai, suf of oninteressant wordt ervaren. Jammer, want lezen is top! Bovendien hangt een verminderde leesmotivatie samen met een lagere leesfrequentie, een lager leesniveau en een minder actieve tekstverwerking (Van Steensel, Van der Sande & Arends, 2017). Er zijn diverse inspirerende manieren om kinderen (opnieuw) te enthousiasmeren om boeken te gaan lezen en na te laten denken over boeken en verhalen. Eén van deze manieren is de zogeheten boekendoos. Ik sprak met een leerkracht die deze verwerkingsopdracht heeft ingezet in de klas.

Suzan Mevissen-Marell is 45 jaar oud en werkt in Vaals, Zuid-Limburg. Ze is sinds 1999 werkzaam op OBS de Robbedoes. Inmiddels werkt ze al 7 jaar in groep 8, daarnaast is ze ook de taal-/leescoördinator op haar school. Suzan zag het idee van een boekendoos vier jaar geleden bij haar eigen zoon in de brugklas. Inmiddels past ze het maken van een boekendoos al drie jaar toe in haar eigen klas. Het stimuleert de kinderen om een boek te lezen en op een aanschouwende manier het boek te presenteren.

stappenplan boekendoos  feedback boekendoos

Wat houdt een boekendoos precies in?

Het doel is het maken van een versierde boekendoos naar aanleiding van het lezen van een boek. Via een stappenplan (dat hier te downloaden is) maken de kinderen allerlei opdrachten, zoeken ze voorwerpen die bij het boek horen, zoeken ze informatie op over de schrijver en illustrator, schrijven ze een samenvatting en versieren ze de doos met bij het boek passende elementen. Vanuit de aangeklede doos vertellen de kinderen vervolgens over het boek aan de klas.

Wat is de meerwaarde van een boekendoos?

Kinderen zijn op een creatieve manier bezig met boek- en leespromotie. Daarnaast werken ze aan hun presentatievaardigheden. De boekendozen zien er aantrekkelijk uit en stimuleren daarmee ook andere kinderen in de klas om de boeken te gaan lezen. Ook niet-lezers ervaren het maken van een boekendoos als een leuke uitdaging. Bovendien dragen de boekendozen eraan bij dat kinderen op basis van de aantrekkelijke presentaties een boek kunnen kiezen dat bij hen past en hun interesse wekt. Uit een meta-analyse van Van Steensel, Van der Sande en Arends (2017) blijkt dan ook dat de juiste match tussen boek en leerling belangrijk is voor de leesmotivatie.

Hoeveel tijd neemt het in beslag?

De kinderen krijgen bij Suzan ongeveer een maand de tijd om een boekendoos te maken. Suzan kiest er zelf voor om de kinderen vervolgens in groepjes te laten presenteren. Een ander idee is bijvoorbeeld het organiseren van een soort markt waarbij kinderen rond kunnen lopen en naar verschillende presentaties kunnen luisteren.

(Hoe) worden de boekendozen beoordeeld?

Suzan maakt gebruik van een feedbackformulier dat de leerlingen voor elkaar in kunnen vullen. Mooi om dit formulier in samenspraak met de kinderen op te stellen zodat zij mede-eigenaar worden van de criteria, aangezien zeggenschap over het eigen leesonderwijs ook een positieve bijdrage levert aan de leesmotivatie van kinderen (Van Steensel, Van der Sande & Arends, 2017).

Je kunt hier een feedbackformulier downloaden om direct in de klas te gebruiken!

Download hier het stappenplan
Download hier het feedbackformulier

boekendoos 1 boekendoos 2
Foto’s van Suzan Mevissen-Marel, OBS de Robbedoes in Vaals.

boekendoos 3
Foto van Ronald Wiedemeyer, Basisschool De Boomhut in Arnhem.

 

 

Van Steensel, R., Van der Sande, L., & Arends, L. (2017). Investeren in leesmotivatie maakt leerlingen meer gemotiveerde lezers.. en betere lezers. Levende talen tijdschrift, 18(2), 2-11.

Zelfstandig werken met een stappenplan en stoplicht

Juf Angéla

Tijdens een instructieles heb je veel interactie met je groep. Bij zelfstandig werken is het uitgangspunt juist dat je leerlingen zo onafhankelijk mogelijk werken van de leerkracht. Juf Angéla maakte voor lessen zelfstandig werken een stappenplan en een stoplicht.

Zelfstandig werken

Na jouw uitleg gaan je leerlingen zelfstandig aan het werk. Zelfstandig betekent niet per se individueel. Het kan ook in tweetallen of in een groepje. Bij zelfstandig werken de  leerlingen een langere tijd zonder de hulp van de leerkracht.  Als een leerling een vraag heeft, kan hij hulp vragen aan een medeleerling. Hij/zijn kan de opdracht ook even overslaan, totdat de leerkracht weer beschikbaar is.

Zelfstandig werken is een vaardigheid die leerlingen moeten ontwikkelen. Die moet aangeleerd worden.

Waarom zelfstandig werken?

Leerlingen leren en ontwikkelen tijdens het zelfstandig werken onder andere:

  • Ze kunnen omgaan met uitgestelde aandacht.
  • Ze voeren een taak uit zonder directe hulp van de leerkracht.
  • Ze denken na over hun gedrag, hun werk en hun werkhouding.
  • Ze leren plannen.
  • Ze vragen en bieden hun klasgenoten hulp.
  • Ze houden rekening met hun klasgenoten.

Stappenplan

Wie kent ze niet: de beertjes van Meichenbaum? Vooral handig tijdens het zelfstandig werken als leerlingen niet goed weten wat ze moeten doen. Juf Angéla maakte een uitgebreide en aangepaste versie, waarin het stoplicht verwerkt is. Hiermee hebben de leerlingen een stappenplan zelfstandig werken en zijn de afspraken omtrent uitgestelde aandacht helder in beeld. Het stappenplan helpt de leerling zijn/haar handelingen bewust te sturen.

stappenplan zelfstandig werken

Stoplicht

Het stoplicht bestaat uit drie kleuren en dus drie mogelijkheden.

ROOD: Ik werk stil en alleen

Ik mag niemand storen of helpen. De leerkracht is niet beschikbaar.

GEEL/ORANJE: Ik werk rustig en stel vragen binnen mijn groepje

Ik gebruik mijn fluisterstem als ik een hulpvraag heb of iemand help. De leerkracht is niet beschikbaar.

GROEN: Ik werk rustig en stel vragen binnen mijn groepje of de leerkracht

Ik gebruik mijn fluisterstem als ik een hulpvraag heb of iemand help. De leerkracht is beschikbaar.

stoplicht afbeelding

Hoe in te zetten in de klas?

Hang het stoplicht duidelijk zichtbaar in de klas en bespreek voordat de leerlingen zelfstandig gaan werken welke kleur het stoplicht krijgt. Vergeet ook vooral de time timer niet, zodat de leerlingen precies weten hoelang ze zelfstandig gaan werken. Dit zorgt voor rust en duidelijkheid.

Geef leerlingen die moeite hebben met de executieve functie metacognitie zelfmonitoring (en klein beetje organisatie en planning) (zie blog executieve functies) een eigen ‘stappenplan zelfstandig werken en afspraken stoplicht’ kaartje, die ze zelf – of als de leerkracht dit aangeeft – kunnen inzetten als ze dat nodig hebben. Niet elk kind zal dit namelijk nodig hebben.

Geef als leerkracht duidelijk aan wanneer het stoplicht naar een andere kleur gaat. Zo weten de leerlingen wanneer ze bij de leerkracht, maatje of groepje terecht kunnen met hun vraag en voorkom je onrust in de klas.

Download hier het stoplicht.

Download hier het stappenplan.

Meer muziek in je klas met het Muziekalfabet

Juf Mieke voor Juffrouw Femke

Wil je ook meer muziek in je lesprogramma?
Dat kan met deze leuke, korte opdracht van juf Mieke: het Muziekalfabet!

De opdracht

Per keer dat je dit spel speelt staat een letter centraal. Bedenk zoveel mogelijk woorden die beginnen met die letter. Het moet dus wel iets met muziek te maken hebben. Denk hierbij aan muziekinstrumenten, titels van liedjes, namen van zangers/zangeressen/dj’s. Geef de leerling een letter op en laat ze bijvoorbeeld in 2 minuten tijd zoveel mogelijk dingen bedenken. Wie heeft er het meest bedacht? Laat de leerlingen alle mogelijkheden die bedacht zijn opschrijven.
Houd op het werkblad bij welke letters in jouw groep aan de beurt geweest zijn.

Download hier het blad

Alternatief

De leerlingen bedenken met élke letter van het alfabet iets wat met muziek te maken heeft.
Deze opdracht kunnen ze op het bovenstaande blad maken.

Aanvulling

Zing samen een lied dat begint met de gekozen letter letter. Laat een liedje horen én zingen wat met die letter begint op YouTube.

Nog een aanvulling 🙂

Op schooltvbeeldbank.nl staan veel informatieve filmpjes over verschillende muziekinstrumenten.

 

Werken met SMART doelen in een portfolio

Juf Angéla

Wil je meer doelbewust bezig zijn in de klas en jouw leerlingen meer betrekken bij hun eigen ontwikkeling? Om jullie daarbij te helpen heeft Angéla een prachtig SMART doelen portfolio gemaakt. Zó te gebruiken in je klas!

Het portfolio

Het document is een portfolio waarmee jouw leerlingen stapsgewijs (volgens de SMART principes) hun eigen (leer)doelen kunnen opstellen. Het bevat onder andere een stappenplan voor de leerling, een evaluatie in de vorm van een inspanningsmeter en wekelijkse en dagelijkse reflectiekaarten.

smart doelen portfolio

Waarom werken met doelen?

  • Doelen werken motiverend.
  • Doelen leren je nieuwe dingen.
  • Doelen helpen je vooruit.
  • Doelen helpen je aandacht te richten (focus).
  • Doelen geven je rust.
  • Doelen halen geeft je een goed gevoel (voldoening).

Elk doel is goed.

Leerlingen kunnen persoonlijke doelen, prestatiedoelen of gedragsdoelen hebben.

Doel behaald

Heeft de leerling zijn/haar doel behaald? Top! Geef de leerling positieve feedback. Vragen die je aan deze leerlingen kunt stellen zijn:

  •  Wat heb je daar voor gedaan?
  • Wat is je volgende doel?
  • En hoe zorg je ervoor dat je dit doel behoudt?
  • Heb je het doel behaald zonder inspanning? Dan was het te makkelijk en ben je waarschijnlijk niet aan het leren of is het al iets wat je kunt. Wat kun je veranderen, zodat het wat uitdagender wordt en het wel een passend doel is?

Doel niet behaald

Heeft de leerling zijn/haar doel behaald? Op zich geen probleem. Dat kan gebeuren, zolang de leerling maar weet waarom het niet is behaald en hoe hij/zij het de volgende keer beter kan/gaat doen. Als iets niet lukt, heb je niet gefaald, maar iets geleerd!

Het inzetten van deze portfolio’s

Afhankelijk van wat je groep gewend is, kun je zelf bepalen hoe vaak je dit inzet: wekelijks, maandelijks, van vakantie tot vakantie of halfjaarlijks. Angéla heeft wekelijkse reflectiekaarten gemaakt, maar ook dagelijkse. Bewaar ze in een (persoonlijke) snelhechter, multomap, plak ze in een laatje of lamineer ze.

Download hier het SMART doelen portfolio.

smart doelen portfolio

Review: Vaardighedenkaartjes

vaardighedenkaartjes

Naast vakken als rekenen, taal en wereldoriëntatie besteed je als leerkracht natuurlijk ook aandacht aan de persoonlijke ontwikkeling van je leerlingen. Het (aan)leren en oefenen van verschillende vaardigheden is daar een onderdeel van. Hoe meer vaardigheden jouw leerlingen leren, hoe gemakkelijker ze dingen voor elkaar kunnen krijgen.
De vaardighedenkaartjes van Jonger en Pica kunnen je helpen om vaardigheden aan te leren en te oefenen. Bovendien helpen ze jou als leerkracht om op een andere manier naar (probleem)gedrag te kijken.

De Vaardighedenkaartjes

De kaartenset bestaat uit 52 kaartjes van 8 bij 8 cm. Je ontvangt ze in een doosje waar ook een kleine handleiding met uitleg en ideeën inzit.
De kaartjes zijn verdeeld in vier categorieën:
• Vaardigheden voor omgang met anderen
• Vaardigheden voor in de klas
• Vaardigheden voor het omgaan met emoties
• Vaardigheden voor moed

Van probleem naar vaardigheid

Met de vaardighedenkaartjes kun je problemen omzetten in te leren vaardigheden. Je stelt (samen met de leerling) vast welke vaardigheid geleerd of geoefend moet worden. Dan kijk je naar welk gedrag iemand wél moet laten zien.

Probleem: Iemand is te laat.
Vaardigheid: Op tijd komen.

Probleem: Iemand begrijpt iets niet.
Vaardigheid: Vragen kunnen en durven stellen.

Werkvormen bij de Vaardighedenkaartjes

Via de website van Pica kun je een document downloaden met verschillende werkvormen waarbij je de Vaardighedenkaartjes kunt gebruiken.
De doelen bij de verschillende werkvormen zijn:

  • met de hele klas werken aan één vaardigheid
  • inzicht in de vaardigheden van deze klas
  • oefenen met het denken in vaardigheden
  • kinderen verzinnen zelf een vaardigheid

Mijn mening

In mijn groepen probeer ik altijd oplossingsgericht te werken. Dat lukt heel goed met deze Vaardighedenkaartjes. Ze sluiten aan bij de Kid’s Skills-aanpak. Deze aanpak is gebaseerd op het idee dat kinderen eigenlijk geen problemen hebben, alleen vaardigheden die zij nog niet hebben geleerd. En zo zijn de kaartjes precies bedoeld: je richt je niet op een probleem, maar op de vaardigheid die nodig is om dit probleem te voorkomen of op te lossen.
De kaartjes in de set zijn lekker klein en overzichtelijk door de verschillende kleuren, die passen bij de vier verschillende categorieën.
Je kunt ze klassikaal of individueel inzetten en je krijgt op de site van Pica genoeg ideeën voor werkvormen. Bovendien vind je daar een leeg format om zelf (of met je leerlingen) vaardigheden toe te voegen.
Komend schooljaar geef ik in verschillende groepen les. Ik ga deze kaartjes zeker inzetten als er een probleem is. Ook ga ik volop positieve feedback geven op de vaardigheden die de leerlingen al laten zien.

vaardighedenkaartjes

Koop de kaartjes op Bol.com.

 

Dit blogartikel bevat opgestuurde producten, maar dat maakt de review niet minder eerlijk.

Tweetallen maken met deze kaartjes

Juf Angéla

Om tweetallen te maken heeft Juf Angéla deze leuke ‘match-up-kaartjes’ gemaakt.

Hoe gebruik je de kaartjes?

  • Print de kaartjes uit. Als je ze lamineert, kun je ze langer gebruiken.
  • Snijd de kaartjes over de stippellijnen.
  • Geef alle leerlingen een kaartje.
  • Kinderen zoeken de klasgenoot die de andere helft van hun plaatje heeft.

Download hier de 32 ‘match-up-kaartjes’.

kaartjes

Werken in tweetallen

In mijn groep laat ik leerlingen veel samenwerken in tweetallen. Waarom? Onder andere om deze doelen te bereiken:

  • Kinderen leren om naar elkaar te luisteren en elkaar uit te laten praten.
  • Kinderen leren de inbreng van iedere leerling te accepteren.
  • Kinderen leren om de beurt te praten.
  • Kinderen leren om materiaal met elkaar te delen.
  • Kinderen leren elkaar beter kennen.
  • Kinderen leren elkaar beter te respecteren.

Met iedereen samenwerken

Al jaren houd ik voor mezelf een matrix bij, waarin ik aangeef wie met wie heeft samengewerkt. Op die manier controleer ik of elke leerling minimaal één keer met álle klasgenoten heeft samengewerkt. Dat is namelijk mijn doel, elk schooljaar.

Zij heeft zo’n zelfde matrix gemaakt en in de klas gehangen. Haar leerlingen houden zélf bij met wie ze samenwerken. Ze vullen de matrix steeds zelf in.

De matrix van vind je hier.

Groepjes maken

In mijn groep werken we niet alleen veel in tweetallen. We werken ook veel in (tafel)groepjes. Eerder schreef ik een artikel over manieren om groepjes te maken. In dit artikel vind je er maar liefst zeven.