Zes keer creatief schrijven in de klas

Juf Annemieke

Ik merk zelf regelmatig dat mijn leerlingen de wekelijkse pagina’s in hun schrijfschrift niet altijd even interessant vinden. Wél zijn ze bijvoorbeeld gek op het schrijven van verhalen. Creatief schrijven is iets waar ik graag meer tijd voor vrij wil maken. Het vergroot naast de schrijfvaardigheid het leesplezier en het tekstbegrip bij leerlingen (Janssen & Van den Bergh, 2010). Er zijn vele werkvormen mogelijk om bezig te zijn met creatief schrijven in de klas. Wel is het belangrijk dat de werkvorm die je kiest, de leerlingen in staat stelt om teksten uit te wisselen en elkaar van feedback te voorzien, wat onderdeel is van het Stappenplan Creatief Schrijven van Lems (2013). Belangrijk is ook dat kinderen betrokken zijn bij de opdracht, dat het onderwerp hen aanspreekt, dat zij de kans krijgen verbeteringen aan te brengen en dat zij hun teksten kunnen presenteren.

Bij elk van deze opdrachten is het verstandig om duidelijk te zijn over de eisen die aan de opdracht worden gesteld. Zo kunnen kinderen elkaar ook op een gestructureerde manier van feedback voorzien, omdat ze weten waar ze op moeten letten. Denk hierbij aan hoofdletters, leestekens, spelling en begrijpelijkheid.

creatief-schrijven

Verrassingswoord

Laat de kinderen klaar zitten met een blaadje of schriftje en een pen of potlood. Verzin een eerste zin, of, nog leuker, laat één van de leerlingen een startzin bedenken. Voorbeelden zijn: ‘Ergens, in een land hier ver vandaan, woonde een..’, of ‘Toen het plotseling donker werd in de kamer..’.

De kinderen schrijven de eerste zin op, en gaan hierna zelf verder. Het leuke bij deze werkvorm is dat je als leerkracht iedere minuut een willekeurig woord opnoemt. Je kunt het zo gek niet bedenken, alles kan! De kinderen moeten op dat moment dit willekeurige woord in hun verhaal verwerken. Het kan dus zijn dat een leerling net bezig was met een spannend verhaal over een topcrimineel, waarna hij of zij ineens het woord ‘taart’ in het verhaal moet zien te passen. Laat aan het eind een aantal kinderen hun verhaal voorlezen of wissel de verhalen uit en laat leerlingen elkaar tips en tops geven. Originele verhalen gegarandeerd!

Een digitaal boek met Bookcreator

Laat de leerlingen (in groepjes) een digitaal boek maken. Laat de leerlingen eerst in groepjes een kort verhaal uitwerken. Ze kunnen hierbij gebruik maken van een aantal vragen:

  • Over wie gaat het verhaal?
  • Waar speelt het verhaal zich af?
  • Wanneer speelt het verhaal zich af?
  • Welk probleem speelt er?
  • (Hoe) wordt het probleem opgelost?

Je kunt de leerlingen aan de hand van deze vragen vrijlaten om hier zelf invulling aan te geven, maar je zou de groepjes ook kaartjes kunnen laten grabbelen in een aantal categorieën: personages, locaties, problemen, momenten/tijdperken en oplossingen. Ze moeten dan creatief schrijven met de kaartjes die ze hebben gegrabbeld.

Nadat het verhaal is uitgeschreven, gaan de leerlingen tekeningen maken bij verschillende scènes uit het verhaal. Met de gratis app Bookcreator kunnen leerlingen zelf vervolgens heel gemakkelijk de tekeningen fotograferen en in het digitale boek plaatsen. Ook erg leuk: bij iedere tekening kan tekst worden ingesproken of getypt. Hoe leuk is het om deze boeken bijvoorbeeld aan de kleuters te laten zien?

creatief-schrijven-bookcreator

Stappenplan Bookcreator

In dit document staat stap-voor-stap uitgelegd hoe de leerlingen met Bookcreator aan de slag kunnen.

Doorgeefverhaal

De kinderen krijgen allemaal een los blaadje. Ze beginnen ieder voor zich aan een verhaal. Zet op het bord een timer aan, bijvoorbeeld op drie minuten, maar dit kun je natuurlijk zelf bepalen. Als de timer afgaat, wordt het blaadje met de klok mee doorgegeven aan de volgende leerling in het groepje. Iedere leerling heeft nu een stukje van een verhaal van een vorige leerling voor zich. De leerlingen schrijven verder aan dit verhaal totdat de timer weer afgaat en zij het blaadje opnieuw doorgeven. Je kunt dit net zo lang doen als je wilt. Laat na afloop een aantal leerlingen hun verhaal voorlezen.

Verzin een nieuw einde

Kijk met de kinderen een stukje van een film of lees een stukje voor uit een boek. Stop op een willekeurig moment en laat de kinderen het verhaal verder afschrijven.

Triolet

Een triolet is een gedicht dat bestaat uit acht regels. De eerste, vierde en zevende regel zijn hetzelfde. Ook de tweede en laatste regel zijn gelijk. Het schema van een triolet is als volgt:

A
B
a
A
a
b
A
B

Je kunt werken met een thema, een bepaalde vraag, een boek of filmpje als uitgangspunt. Het is prettig om de leerlingen eerst een associatie-woordweb te laten maken over alles waar ze aan denken bij het gekozen onderwerp. Dit geeft hen inspiratie voor woorden die in het triolet gebruikt kunnen worden. Hieronder een triolet dat een van mijn leerlingen maakte, over het thema zomer.

Bloedheet, dat is het vandaag.
De zweetdruppeltjes rollen over mijn lijf.
Alles gaat een beetje traag.
Bloedheet, dat is het vandaag.
De hele dag hoor ik dat geklaag.
Dit is hoe ik ons klaslokaal met 30 graden omschrijf.
Bloedheet, dat is het vandaag.
De zweetdruppeltjes rollen over mijn lijf.

Het maken van een triolet is voor sommige leerlingen best lastig. Laat kinderen elkaar eventueel helpen met rijmen of geef kinderen beschikking over een (online) rijmwoordenboek.

Schrijf een brief aan…

Bespreek met de leerlingen een onderwerp dat hen bezighoudt, bijvoorbeeld naar aanleiding van een van de stellingen van het Jeugdjournaal, die hier te vinden zijn. Gaat het bijvoorbeeld over verplichte muzieklessen voor kinderen? Of over het verbieden van het zwemmen in een rivier? Laat de leerlingen dan (in groepjes/tweetallen/individueel) een brief schrijven aan de gemeente om uit te leggen waarom dit zo belangrijk is of welke tips de leerlingen voor de gemeente hebben. Bespreek van tevoren hoe je iemand van de gemeente aanspreekt en hoe je zo’n brief afsluit.  Rouleer de brieven en laat andere leerlingen de brieven van elkaar nakijken. Hoe leuk is het om uiteindelijk ook echt een brief op te sturen!

Er zijn daarnaast diverse tijdschriften waar je een brief naartoe kunt sturen, zoals Donald Duck. En wist je dat je de minister-president ook een brief kunt sturen?

 

Op welke manier werk jij aan creatief schrijven in de klas? Het zou leuk zijn als ik dit artikel nog verder aan zou kunnen vullen met meer ideeën!

 

Bronnen:

Janssen, T., & Van den Bergh, H. (2010). Het effect van creatief schrijven op het lezen van korte verhalen. Levende Talen Tijdschrift, 11(1).

Lems, M. (2013). Weten waar de woorden zijn. Een methodiek creatief schrijven (2e herziene druk). Hillegom: SAAM uitgeverij.

Geheimschrift Valentijnsdag

Speciaal voor Valentijnsdag heb ik een werkblad gemaakt met een gedicht in geheimschrift. Het gedicht heb ik zelf geschreven toen ik op de middelbare school zat. 🙂

Het gedicht

♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥

jij bent degene

voor wie ik leef

jij bent degene

om wie ik geef

jij bent degene

van wie ik hou

jij bent degene

voor wie ik zelfs

… aanmoedigen zou

♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥

Tja, en wat er toen op de puntjes stond?
Dat durf ik niet te zeggen, want ik ben al heel lang gelukkig met een PSV-fan. 😊🙈

Ontcijferen

Je kunt als leerkracht kiezen:
Geef je alle kinderen de volledige sleutel tot de oplossing?
Of begin je met een paar letters?

Download

Download hier het werkblad.

geheimschrift valentijnsdag

Poëzie – beginrijm, oftewel alliteratie

Als je twijfelt of poëzie iets is voor kinderen, raad ik je aan om dit artikel te lezen. Samenvattend geeft Reine de Pelseneer de volgende argumenten:
* Rijm en ritme zorgt voor sterke lezers.
* Poëzie vergroot de woordenschat én het geheugen.
* Gedichten vragen niet veel tijd.
* Poëzie prikkelt fantasie en creativiteit.
* Poëzie is speels.
* Gedichten helpen kinderen omgaan met emoties.

De les

Mijn blog gaat over een poëzieles over beginrijm. Deze les komt uit de het document “Poëzieweek 2018 – Bundel #1 – Poëzielessen Basisonderwijs”. Bij deze les heb ik een presentatie gemaakt. Je kunt de presentatie hier downloaden en eventueel bewerken.

Het gedicht

Vertel de kinderen dat het gedicht dat ze dadelijk zien “Schimmenspel” heet. Praat er met de klas over. Wat is dat, een schimmenspel?

Gedicht:    

Laat vervolgens een (paar) leerling(en) het gedicht voordragen. Je kunt er ook voor kiezen om dit zelf (eerst) te doen of de leerlingen in tweetallen het gedicht te laten lezen.

Nadat de leerlingen het gedicht een paar keer gelezen en gehoord hebben, start je een klassengesprek met de volgende vragen:
* Waaraan kun je zien dat dit een gedicht is?
* Welke soorten rijm zie je? Dit is een moeilijke opdracht. Je kunt de leerlingen helpen door het soort rijm te noemen en te laten zoeken naar een voorbeeld in het gedicht. 🙂

Soorten rijm

Eindrijm (theater – later)
Klinkerrijm (struin-buiten , straat-later)
Beginrijm (gordijn-gaan , venster-verhaal)
Binnenrijm (gaan-aan)

Voorbereiding activiteit beginrijm

* Maak groepjes, bestaande uit leerlingen met de zelfde beginletter in hun voornaam.
* Zorg voor een blaadje per groepje, waar die beginletter(s) op staat/staan.
* De leerlingen nemen de letter van het alfabet, dat op hun blaadje staat.
Sommige groepjes mogen kiezen uit een of meer letters.
Binnen een groepje mag ook individueel of in een twee-, drie- of viertal gewerkt worden.

Activiteit beginrijm

1. Schrijf zoveel mogelijk woorden op, die beginnen met die letter.
2. Maak een zin met zoveel mogelijk woorden, die je bij opdracht 1 hebt opgeschreven.
3. Noteer de zin op een gekleurd blaadje in een net (en creatief) handschrift.

 

 

 

Heb je tips, aanvullingen of vragen?
Laat dan gerust een reactie achter 🙂