De ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aanbieden

Als leerkracht wil ik een groep creëren waarin elke leerling zichzelf kan en mag zijn. Ook wil ik dat mijn leerlingen hun talenten en kwaliteiten kunnen inzetten en ontwikkelen. Bovendien vind ik het belangrijk dat mijn leerlingen zichzelf goed leren kennen en (in)zien op welke gebieden ze kunnen groeien. Dit alles lukt mij door de ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aan te bieden.

In dit artikel geef ik je kort wat theoretische kennis over executieve functies en over groepsvorming. Vervolgens deel ik manieren waarop je de ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aan kunt bieden.

Ben je geïnspireerd geraakt en wil je nog meer praktische voorbeelden, dan is mijn workshop tijdens het congres Executieve functies zeker een aanrader!

executieve functies en groepsvorming

Executieve functies

Executieve functies zijn functies die ons gedrag en ons denken kunnen sturen.

De bedenkers van Wijzer in Executieve Functies (WiEF) brengen de bestaande elf executieve functies terug tot zeven en bespreken ze aan de hand van het besturen van een boot:

  • inhibitie (anker)
  • werkgeheugen (landkaart)
  • planning en organisatie (kompas)
  • taakinitiatie (schroef)
  • emotieregulatie (toerenteller)
  • flexibiliteit (roer)
  • metacognitie en zelfmonitoring (kapiteinspet)

Groepsvorming

Elk schooljaar maak je met je groep alle fases van groepsvorming door. Als je als leerkracht deze fases (her)kent en erop inspeelt, zul je zien dat je veel invloed kunt uitoefenen op het creëren van een fijne en positieve groep. Een groep waarin kinderen elkaar in hun waarde laten, elkaar respecteren, zelf problemen op kunnen lossen en bovenal zichzelf mogen en kunnen zijn. De fases van groepsvorming zijn

1. Forming: oriënteren en (opnieuw) kennismaken met elkaar

2. Storming: strijden om invloed: de hiërarchie wordt vastgesteld

3. Norming: gemeenschappelijke normen en ongeschreven regels worden bepaald

4. Performing: samen werken in harmonie en met plezier

5. Adjourning: afscheid nemen

De ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aanbieden

Een manier om de ontwikkeling van executieve functies en groepsvorming geïntegreerd aan te bieden, beschrijf ik hier voor je.

Geef een introductieles over executieve functies. Wat zijn dat? Welke zijn er? Hoe ziet dat eruit? Vervolgens bespreek je elke week een van de functies. Op deze manier leren de leerlingen echt wat de functies inhouden.

In en na deze periode van acht weken laat je leerlingen kijken naar zichzelf, naar hun klasgenoten, naar de hele groep en naar de leerkracht. Dingen die je kunt vragen en bespreken zijn:

  • Wat heb jij van nature?
  • Waar ben jij al goed in?
  • Waar wil jij in groeien?
  • Hoe kun je daar beter in worden?
  • Wie kan jou erbij helpen?
  • Wie kan jij helpen?
  • Wat voor soort groep willen we?
  • Wat kan de leerkracht doen?

Je kunt ervoor kiezen om een van de vragen zichtbaar te maken in het klaslokaal. Bijvoorbeeld ‘Waar wil jij in groeien?’.

De leerlingen noteren in één zin in welke executieve functie ze willen groeien. Als aanvulling kunnen ze een concreet voorbeeld noemen. Vervolgens verzamel je alle zinnen en hangt deze op. Samen met de hele groep bekijk je de zinnen en bespreek je wat jullie zien: Wat valt op? Wie heeft hetzelfde doel? Waar kun je elkaar mee helpen? Wie heeft tips?

Meer executieve functies

Lees hier alle blogs over executieve functies op Juffrouw Femke.

Wijzer in groepsvorming

Samen met Esther van der Knaap van Onderwijswereld-PO schreef ik de Wijzer in Groepsvorming. Deze is uitgegeven bij Uitgeverij PICA. Bij deze Wijzer kun je een Masterclass volgen. Wil je nog uitgebreider en diepgaander met groepsvorming aan de slag? Dan is de online training wellicht iets voor jou.

Masterclass Wijzer in Groepsvorming

Online training

Bewegend leren met de Pylonenrace

Juf Angéla
Bewegend leren met de Pylonenrace.

Jaaaaa, juf Angéla heeft weer een toffe bewegend leren activiteit voor je! Niet alleen goed voor de beweging en voor de frisse lucht, maar dit keer een echte hersenkraker. Een bewegend leren spel met hoge betrokkenheid, uithoudingsvermogen, teamwork en uiteraard aansluitend op de executieve functies. Wat is het? En hoe speel je het?

Bewegend leren met de Pylonenrace

Zet de pylonen in het veld met daaronder de opdrachtenkaartjes. Maak vervolgens een aantal teams (afhankelijk van je groep). Elk team vormt een rij. De teams beginnen elk bij een ander getal/pylon. Na het startsein rent elke eerste speler naar een pylon naar keuze en kijkt vervolgens onder de pylon.

Er zijn nu twee opties:

Niet

Is dit niet het nummer dat het team moet hebben? Dan rent de speler terug naar zijn team en sluit achteraan terug in de rij. De volgende speler waagt een nieuwe poging.

Wel

Is dit wel het nummer dat het team moet hebben? Dan leest de speler het kaartje, zet de pylon weer terug en rent vervolgens naar de spelleider om het antwoord door te geven. Is het antwoord goed, dan mag het team door naar het volgende getal.

De spelleider vinkt het antwoord bij het juiste team op het antwoordenblad aan. Is het antwoord fout, dan probeert de volgende speler uit het team een nieuwe poging.

Variatie

Laat een leerling zichzelf verbeteren, door terug te gaan naar de pylon.

Het spel gaat door tot een team alle antwoorden heeft gevonden.
Wie is er al eerste klaar?

Downloads

Je kunt het spel in 5 verschillende edities downloaden.
Met handleiding, overzicht van spelmateriaal, spelregels en plattegrond erbij!

Bewegend leren Pylonenrace

Je vindt juf Angéla ook op Instagram. Daar heet ze Juf van de bovenbouw.
Juf Angéla verkoopt ook prachtig lesmateriaal op VOOR DE LEERKRACHT.

Welke is weg?

Juf Angéla
Welke is weg?

Werken aan de executieve functies tijdens spelling? Check. Deze werkvorm sluit aan bij veel functies. Lees hier hoe je het speelt!

Bedoeling

De kinderen oefenen woorden die eindigen op -tie, -lijk, -teit, -heid, -isch en -air. Bovendien oefenen de kinderen een aantal executieve functies.

Benodigdheden

Voor deze activiteit heb je het volgende nodig:

  • per leerling een wisbordje, stift en doekje
  • de presentatie uit de download
  • het digibord

Voorbereiding

Elke leerling zorgt voor een wisbordje.
De leerkracht zet een dia (naar keuze) klaar, waarop alle negen woorden zichtbaar zijn.

Welke is weg?

De leerlingen krijgen 1 minuut de tijd om zoveel mogelijk woorden te onthouden (goed voor het woordbeeld).
Na de minuut zet de leerkracht de volgende dia op (dia: sluit nu je ogen). De leerlingen sluiten voor 10 tellen hun ogen en proberen de woorden te herinneren. Dit geeft de leerkracht de tijd om een dia (naar keuze) te kiezen waar een woord mist. Na de 10 tellen doen de leerlingen hun ogen weer open, kijken naar het bord en schrijven vervolgens het missende woord op. Let op: het moet stil blijven, zodat iedereen zich goed kan concentreren.

Download

Download hier de presentatie. Zoals je ziet zijn er twee versies.

Welke is weg?

Je vindt juf Angéla ook op Instagram. Daar heet ze Juf van de bovenbouw.
Juf Angéla verkoopt ook prachtig lesmateriaal op VOOR DE LEERKRACHT.

E-book Spelend leren

Wil je nog meer ideeën rondom spelend leren? Dan is dit E-book iets voor jou!

E-book Spelend leren
Koop het in onze winkel.

In dit E-book vind je 40 beschreven activiteiten en veel ideeën om de les- en oefenstof in een spelvorm te gieten. Daarnaast bevat het 18 bijlagen met werkbladen om direct in te zetten in je groep. Bovendien staan er in dit E-book talloze links naar uitgewerkte lessen en online leeractiviteiten.

Klokkijken met de Blue-Bot

Klokkijken met de Blue-Bot. Lees hier hoe  juf Kimberly dat in haar groep doet. Bovendien kun je haar Blue-Botkaarten gratis downloaden. Hiermee oefenen de kinderen het klokkijken van hele, halve en kwart uren.

Wat is een Blue-Bot?

Een Blue-Bot is een doorzichtige vloerrobot.

Pijlknoppen

Op de Blue-Bot zitten vier pijlknoppen. Hiermee kun je:

  • vooruit
  • achteruit
  • een 90-graden-bocht naar links
  • een 90-graden-bocht naar rechts

Andere knoppen

Daarnaast heb je de knoppen

  • go
  • pauze
  • stoppen

Wat kan je er mee?

Met de Blue-Bot leren kinderen programmeren. Bovendien kun je door middel van programmeren andere (leer)doelen bereiken.

Matten

Er bestaan verschillende vloermatten die je kunt gebruiken bij de Blue-Bot. Er zijn matten met 24, 25 of 36 vakjes. Er zijn themamatten en transparante matten. Deze transparante matten zie je het vaakst op scholen. Voor deze matten kun je zelf verschillende kaarten maken.

Klokkijken met de Blue-Bot

Bij het vakgebied rekenen en het onderdeel klokkijken heeft juf Kimberly een aantal opdrachten gemaakt.

Opdrachten

Juf Kimberly heeft de kaartjes gemaakt van analoge klokken en kaartjes met de tijd in woorden. De klokkaartjes stopt ze ik in de transparante mat. De leerlingen krijgen een stapel kaartjes met daarop de tijd in woorden. Eén leerling draait een kaartje van de stapel op. De leerling links van hem gaat op zoek naar de klok en programmeert de Blue-Bot naar de analoge klok die erbij hoort. Gaat de Blue-Bot naar de juiste klok toe, dan mag de leerling die de Blue-Bot heeft geprogrammeerd het kaartje houden. Is het niet goed, dan mag de leerling daar weer links van proberen de Blue-Bot naar de juiste klok te programmeren. Zo gaan de leerlingen door, tot alle kaartjes op zijn. Wie heeft de meeste kaartjes?

Variatie

Omdat er zoveel klokkaarten zijn, kun je veel variëren. Daarnaast kun je natuurlijk ook de tijden in de mat stoppen en de klokkaarten als stapelkaartjes gebruiken.

Moeilijk?

De groep 7 van juf Kimberly heeft het programmeren heel snel onder de knie. Het is even wennen bij het maken van een slag naar links of rechts. De Blue-Bot draait dan namelijk alleen. Je moet dan nog wel op de knop vooruit drukken om ervoor te zorgen dat je Blue-Bot echt vooruit gaat.

Download

Download hier alle kaarten.

klokkijken met de Blue-Bot

Je vindt juf Kimberly ook op Facebook, Instagram en Pinterest.

 

Het 5G-model op school

Het 5G-model is een hulpmiddel dat je goed kunt gebruiken in de klas. Met dit model krijgen je leerlingen meer inzicht in hun eigen gedachten. Als leerkracht kun je het model gebruiken om er  achter te komen wat er precies speelde. Ook helpt het om samen met je leerling(en) te reflecteren.

Het 5G-model

Het 5 G-model is een denkmodel om situaties te analyseren. Met behulp van dit model krijgen je leerlingen  meer inzicht in hun eigen gedachten. Bovendien kun je (samen) alternatieven bedenken om de volgende keer anders te reageren.

De 5 G’s staan voor:

Gebeurtenis

Vertel over de situatie. Wat gebeurde er?

Gedachten

Wat ging er door je heen? Wat dacht je?

Gevoel

Hoe voelde je je toen?

Gedrag

Kijk eens naar wat je deed. Wat deed je goed? Wat juist niet?

Gevolg

Wat was het gevolg van je gedrag? Wat ga je de volgende keer weer of juist anders doen?

Wil je je leerlingen leren hoe ze een conflict op kunnen lossen of uit de weg kunnen gaan?
In dit blog vind je een document met verschillende manieren. Je leerlingen kunnen zelf kiezen welke het beste bij henzelf en het moment past.

Schema

Juf Kimberly heeft een schema gemaakt dat goed past bij het 5G-model.  Vul dit schema samen met je leerling(en) in. Ze leren hiermee situaties beter inschatten en ze leren te reflecteren op hun eigen gedrag. Voor sommige kinderen is dat erg lastig. Het schema met de verschillende fases helpt hierbij.

Download

Download hier het schema.

5G-model

Je vindt juf Kimberly ook op Facebook, Instagram en Pinterest.

 

Review: Vaardighedenkaartjes

vaardighedenkaartjes

Naast vakken als rekenen, taal en wereldoriëntatie besteed je als leerkracht natuurlijk ook aandacht aan de persoonlijke ontwikkeling van je leerlingen. Het (aan)leren en oefenen van verschillende vaardigheden is daar een onderdeel van. Hoe meer vaardigheden jouw leerlingen leren, hoe gemakkelijker ze dingen voor elkaar kunnen krijgen.
De vaardighedenkaartjes van Jonger en Pica kunnen je helpen om vaardigheden aan te leren en te oefenen. Bovendien helpen ze jou als leerkracht om op een andere manier naar (probleem)gedrag te kijken.

De Vaardighedenkaartjes

De kaartenset bestaat uit 52 kaartjes van 8 bij 8 cm. Je ontvangt ze in een doosje waar ook een kleine handleiding met uitleg en ideeën inzit.
De kaartjes zijn verdeeld in vier categorieën:
• Vaardigheden voor omgang met anderen
• Vaardigheden voor in de klas
• Vaardigheden voor het omgaan met emoties
• Vaardigheden voor moed

Van probleem naar vaardigheid

Met de vaardighedenkaartjes kun je problemen omzetten in te leren vaardigheden. Je stelt (samen met de leerling) vast welke vaardigheid geleerd of geoefend moet worden. Dan kijk je naar welk gedrag iemand wél moet laten zien.

Probleem: Iemand is te laat.
Vaardigheid: Op tijd komen.

Probleem: Iemand begrijpt iets niet.
Vaardigheid: Vragen kunnen en durven stellen.

Werkvormen bij de Vaardighedenkaartjes

Via de website van Pica kun je een document downloaden met verschillende werkvormen waarbij je de Vaardighedenkaartjes kunt gebruiken.
De doelen bij de verschillende werkvormen zijn:

  • met de hele klas werken aan één vaardigheid
  • inzicht in de vaardigheden van deze klas
  • oefenen met het denken in vaardigheden
  • kinderen verzinnen zelf een vaardigheid

Mijn mening

In mijn groepen probeer ik altijd oplossingsgericht te werken. Dat lukt heel goed met deze Vaardighedenkaartjes. Ze sluiten aan bij de Kid’s Skills-aanpak. Deze aanpak is gebaseerd op het idee dat kinderen eigenlijk geen problemen hebben, alleen vaardigheden die zij nog niet hebben geleerd. En zo zijn de kaartjes precies bedoeld: je richt je niet op een probleem, maar op de vaardigheid die nodig is om dit probleem te voorkomen of op te lossen.
De kaartjes in de set zijn lekker klein en overzichtelijk door de verschillende kleuren, die passen bij de vier verschillende categorieën.
Je kunt ze klassikaal of individueel inzetten en je krijgt op de site van Pica genoeg ideeën voor werkvormen. Bovendien vind je daar een leeg format om zelf (of met je leerlingen) vaardigheden toe te voegen.
Komend schooljaar geef ik in verschillende groepen les. Ik ga deze kaartjes zeker inzetten als er een probleem is. Ook ga ik volop positieve feedback geven op de vaardigheden die de leerlingen al laten zien.

vaardighedenkaartjes

Koop de kaartjes op Bol.com.

 

Dit blogartikel bevat opgestuurde producten, maar dat maakt de review niet minder eerlijk.