Wil je tijdens de gymles eens een nieuwe sport uitproberen? Dan is pickleball misschien een leuk idee! Maar een nieuwe sport aanbieden vraagt om meer dan alleen de regels uitleggen en teams maken.
Leerlingen moeten het materiaal leren kennen, de ruimte begrijpen en ontdekken wat een haalbare eerste opdracht is. Met vier korte rondes kun je een kennismaking met pickleball overzichtelijk houden. Dit lesidee voor de bovenbouw richt zich op balcontrole en samenwerken, met ruimte om de moeilijkheid aan te passen.
Laat de concrete zaalindeling, materiaalkeuze en veiligheidsafspraken vooraf bepalen door de bevoegde lesgever. Het onderstaande programma is een didactisch voorstel, geen vervanging van een beoordeling van de beschikbare ruimte en groep. Je hebt geschikt materiaal, voldoende vrije oefenruimte en een duidelijk systeem voor starten en stoppen nodig.
Vooraf: Wat wil je leerlingen leren?
Houd de doelen klein. Bijvoorbeeld: de leerling speelt een bal gecontroleerd naar een afgesproken gebied en geeft een partner één concrete waarneming terug. Daarmee kun je tijdens de les gericht kijken. Een algemeen doel als ‘goed leren pickleballen’ is te groot voor één kennismaking en maakt vooruitgang lastig zichtbaar.
Wie achtergrond over de sport zoekt, kan beginnen bij informatie over pickleball. Selecteer voor de klas alleen wat nodig is voor de gekozen oefeningen. De leerlingen hoeven niet eerst alle wedstrijdregels te beheersen om te werken aan richten en samenwerken. Benoem wel duidelijk welke vormen oefeningen zijn en welke afspraken bij een gewone partij horen.
Ronde 1: Ontdek het materiaal
Begin na een passende gezamenlijke warming-up met individuele controle. Leerlingen onderzoeken hoe zij een bal rustig op de paddle kunnen houden of met een kleine beweging kunnen sturen. Kies de precieze opdracht op basis van materiaal en vaardigheid. Laat iedereen in een eigen afgebakende ruimte werken.
Vraag na enkele pogingen wat helpt om controle te houden. Verzamel hooguit twee waarnemingen en laat leerlingen die opnieuw uitproberen. Zo voorkom je dat de eerste ronde verandert in een lang klassengesprek. Het doel is een verbinding tussen iets merken, iets benoemen en nogmaals handelen.
Ronde 2: Richt de bal op een doel
Laat leerlingen in tweetallen werken met een duidelijk doelgebied. De ene leerling speelt, de andere kijkt waar de bal terechtkomt. Na een vast aantal pogingen wisselen de rollen. Het doel moet groot genoeg zijn om succes mogelijk te maken; pas afstand en grootte aan wanneer dat nodig is.
De observator geeft beschrijvende feedback. Dus ‘de laatste twee ballen kwamen voorbij het doel’, in plaats van ‘je slaat te hard’. Dat verschil is bruikbaar om te bespreken. De eerste uitspraak noemt wat zichtbaar is. De tweede geeft al een verklaring die misschien niet klopt. Laat de speler zelf een aanpassing kiezen en opnieuw proberen.
Ronde 3: Hoe vaak kun je samenspelen?
Nu proberen twee leerlingen de bal gecontroleerd naar elkaar terug te spelen. Zij kiezen met de lesgever een haalbare afstand en tellen samen een reeks. Een mislukte poging maakt niemand tot verliezer; beiden zoeken hoe de volgende uitwisseling gemakkelijker kan worden.
Geef een extra opdracht wanneer een tweetal nauwelijks nog hoeft na te denken. Laat hen bijvoorbeeld een doelgebied gebruiken of bewust afwisselen in richting. Voeg maar één verandering tegelijk toe. Zo blijft duidelijk waardoor de oefening moeilijker wordt en kunnen leerlingen zelf aangeven welke oplossing zij onderzoeken.
Laat partners na een korte periode wisselen als dat bij de groep past. Een andere partner geeft nieuwe informatie over samenspelen. Bewaak dat een vaardige leerling niet automatisch de rest van de les als hulpdocent wordt ingezet. Ook die leerling heeft een eigen leerdoel nodig.
Ronde 4: Speel een wedstrijdje
Sluit af met een eenvoudige spelvorm die aansluit op wat is geoefend. Laat leerlingen vooraf benoemen welke afspraken gelden en hoe er gewisseld wordt. Gebruik de regels die de lesgever voor dit onderdeel heeft geselecteerd en maak zichtbaar wanneer iets bewust is aangepast. Onnodige discussies over een volledige wedstrijdtelling leiden af van de lesdoelen.
Voor leerlingen die vooral moeten wennen, kan samenwerken het doel blijven. Leerlingen die verder zijn, kunnen onderzoeken hoe richting kiezen het spel beïnvloedt. Differentieer in de opdracht, niet door iedereen voor de hele les een vast etiket als beginner of gevorderde te geven.
Afsluiting: Wat heb je geleerd?
Laat leerlingen één zin aanvullen: ‘Meer controle kreeg ik toen ik…’ Vraag daarna welke feedback van een partner bruikbaar was. Die twee vragen verbinden bewegen met reflectie zonder een uitgebreid schriftelijk verslag te vragen. Je hoort bovendien of leerlingen hun ervaring concreet kunnen beschrijven.
Noteer voor een volgende les welke opdrachten zelfstandig liepen en waar extra uitleg nodig was. Misschien bleek de doelzone te klein of het wisselen onduidelijk. Een goede vervolgles begint bij die observaties.
De waarde van de kennismaking zit in de mogelijkheid om gericht verder te bouwen, niet in de vraag of de klas na één uur al een volledige wedstrijd kan spelen.
Welke aanbieding is voordeliger: een padelbaan voor een uur of een duurder tijdvak van anderhalf uur? Dat hangt natuurlijk af van wat je vergelijkt!
Het organiseren van een fictieve padelmiddag is daarom een leuke en uitdagende rekenopdracht voor leerlingen in de bovenbouw. Ze rekenen met tijd, geld en aantallen. Maar ze moeten ook uitleggen waarom hun uitkomst bij de opdracht past.
Je hebt geen sportveld nodig om deze les te geven. De klas werkt als een klein organisatiebureau dat een voorstel maakt voor een denkbeeldige groep. Het doel is niet om zoveel mogelijk sportkennis te verzamelen. Leerlingen leren informatie ordenen, vergelijkingen eerlijk maken en een keuze onderbouwen met controleerbare berekeningen.
Welke executieve functies oefenen leerlingen?
Bij deze rekenopdracht gebruiken leerlingen verschillende executieve functies. Ze moeten plannen hoe ze de padelmiddag organiseren en organiseren welke informatie en berekeningen ze daarvoor nodig hebben. Wanneer er iets verandert, bijvoorbeeld als er een baan wegvalt, hebben ze flexibiliteit nodig om hun plan aan te passen. Door hun berekeningen en keuzes te controleren, oefenen ze bovendien met metacognitie: nadenken over hun eigen aanpak en nagaan of die werkt.
Zo oefenen leerlingen niet alleen met rekenen, maar ook met vaardigheden die ze bij veel andere opdrachten nodig hebben.
Opdracht 1: Organiseer een padelmiddag
Geef elk groepje dezelfde situatie: acht deelnemers willen op woensdagmiddag samen padellen. Er zijn maximaal twee banen tegelijk beschikbaar. De activiteit moet tussen 14.00 en 16.00 uur plaatsvinden. Iedereen moet evenveel kunnen spelen en het totale budget bedraagt 120 euro. Reizen, begeleiding en andere organisatiekosten blijven in deze fictieve opdracht buiten beschouwing.
Leg uit wat padel ongeveer inhoudt, eventueel met achtergrondinformatie van een website over padel. Voor het rekenen is één aanname nodig: in deze opdracht staan vier spelers tegelijk op een baan. Noteer die informatie zichtbaar. Leerlingen hoeven tijdens het oplossen niet naar ontbrekende spelregels te zoeken.
Gebruik daarna drie zelfgemaakte prijslijsten. Aanbieder A vraagt 40 euro per baan voor 60 minuten en 3 euro rackethuur per deelnemer. Aanbieder B vraagt 54 euro per baan voor 90 minuten, inclusief materiaal. Aanbieder C vraagt 30 euro per baan voor 60 minuten, maar rekent daarnaast 36 euro materiaalkosten voor de hele groep. Vermeld dat alle bedragen en aanbieders fictief zijn.
Opdracht 2: Welke aanbieder kies je?
Laat leerlingen voor iedere aanbieder een uitvoerbaar voorstel maken. Bij A kosten twee banen voor een uur 80 euro. De rackethuur voor acht deelnemers is 24 euro, samen 104 euro. Bij B kosten twee banen voor anderhalf uur 108 euro. Bij C kosten twee banen voor een uur samen 60 euro, met materiaal erbij 96 euro.
Vraag vervolgens welke aanbieder het goedkoopst is en welke de meeste speeltijd binnen het budget geeft. Dat zijn verschillende vragen. C heeft het laagste totaalbedrag, terwijl B een langere gezamenlijke speeltijd biedt en nog binnen het budget blijft. Laat leerlingen het verschil in een volledige zin uitleggen.
Alleen een letter omcirkelen laat hun redenering niet zien.
Opdracht 3: Maak een tijdschema
Nu maken groepjes een tijdschema. Zij kiezen een begintijd, tekenen de beschikbare banen en verdelen de acht spelers. Bij twee banen kan iedereen tegelijk spelen. Wat gebeurt er wanneer de tweede baan toch niet beschikbaar blijkt? Dan moeten de leerlingen opnieuw nadenken over wisselen, gelijke speeltijd en het tijdvenster.
Geef die wijziging pas nadat het eerste voorstel klaar is. De klas merkt dan dat een berekening goed kan zijn, terwijl het plan onder nieuwe voorwaarden niet meer uitvoerbaar is. Vraag welke informatie moet worden aangepast en welke uitkomsten gelijk blijven. Zo wordt het aanpassen van een plan een zichtbaar onderdeel van de opdracht.
Extra uitdaging: Huren of kopen?
Voor leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, kun je een tweede situatie toevoegen: de groep wil vaker spelen en onderzoekt huren tegenover kopen. Laat hen daarvoor een fictieve aanschafprijs gebruiken. Bespreek dat een eenvoudige rekensom onderhoud, slijtage en verschillen tussen producten buiten beschouwing laat.
Werk je met informatie van padelwebshops, selecteer dan zelf vooraf geschikte gegevens en noteer een controledatum. Laat leerlingen niet onbegeleid commerciële pagina’s vergelijken waarop steeds andere kortingen verschijnen. De rekenvraag moet overzichtelijk blijven. Een vast gegevensblad voorkomt bovendien dat de ene groep met andere informatie werkt dan de andere.
Controleer elkaars plannen
Laat elk groepje een voorstel inleveren met drie onderdelen: berekening, tijdschema en motivatie. Een ander groepje controleert of de bedragen kloppen, iedereen evenveel speelt en het budget niet wordt overschreden. Geef controlevragen mee, zodat de feedback verder gaat dan ‘het ziet er goed uit’.
Bespreek tot slot welke aanvullende informatie nodig zou zijn voor een echte sportmiddag. Denk aan vervoer, begeleiding, beschikbaarheid en toestemming. Daarmee maak je helder waar het rekenmodel ophoudt. Een goed antwoord op papier is nog geen complete organisatie.
Juist dat onderscheid maakt deze les bruikbaar: leerlingen ontdekken dat rekenen helpt om keuzes te maken, zolang je blijft kijken naar de voorwaarden achter de getallen.
Route, douane, journalist… Je hoort een /oe/, maar schrijft ou. Voor veel leerlingen zijn dit lastige spellingwoorden. Je kunt namelijk niet altijd aan de uitspraak horen hoe je ze moet schrijven.
Om deze woorden met ou die klinkt als oe extra te oefenen, heb ik drie gratis werkbladen gemaakt: rebussen, een woordzoeker en geheimschrift.
Zo kunnen leerlingen dezelfde spellingcategorie op verschillende manieren oefenen. En het mooie is: je kunt alle materialen direct downloaden en gebruiken in je spellingles!
Woorden met ou die klinkt als oe
In het Nederlands zijn er woorden waarin je de letters ou schrijft, maar de klank /oe/ hoort.
Denk bijvoorbeeld aan:
route
douane
journalist
souvenir
Bij deze woorden kunnen leerlingen de schrijfwijze niet zomaar afleiden uit de uitspraak. Ze moeten leren en onthouden hoe het woord geschreven wordt.
Daarom is het handig om deze woorden regelmatig te laten terugkomen. Niet alleen door ze over te schrijven, maar ook door leerlingen actief met de woorden aan de slag te laten gaan.
Met de volgende drie gratis spellingdownloads kun je daar meteen mee beginnen.
1. Rebussen met woorden met ou
Een rebus oplossen is eigenlijk een kleine spellingpuzzel.
Leerlingen bekijken de afbeeldingen en aanwijzingen, puzzelen het woord bij elkaar en schrijven het vervolgens op.
Je kunt de kaartjes ook gebruiken voor de werkvorm Mix & Koppel. Leerlingen lopen door de klas en zoeken de juiste combinaties bij elkaar.
Met de werkbladen uit hetzelfde document kunnen ze daarna zelfstandig aan de slag.
Een geheimschrift spreekt veel leerlingen aan. Want wie wil er nou niet een geheime code kraken? 😉
Met dit werkblad ontcijferen leerlingen de code en ontdekken ze welke spellingwoorden verstopt zitten.
Vervolgens schrijven ze de woorden op.
Je kunt leerlingen na afloop ook zelf een geheimschrift laten maken met andere woorden uit dezelfde spellingcategorie. Laat ze hun puzzel uitwisselen met een klasgenoot.
Je hoeft natuurlijk niet alle werkbladen achter elkaar te laten maken.
Een paar ideeën:
Tijdens een spellingcircuit
Maak drie plekken in de klas. Bij de ene opdracht lossen leerlingen rebussen op, bij de tweede maken ze de woordzoeker en bij de derde kraken ze het geheimschrift.
Als keuzeopdracht
Laat leerlingen zelf kiezen met welk werkblad ze willen oefenen. Zo kunnen ze op een manier aan de slag die bij hen past.
Tijdens de weektaak
Gebruik de werkbladen als extra spellingoefening. Leerlingen kunnen zelfstandig werken en hun antwoorden daarna controleren.
Als herhaling
Pak de werkbladen er na een paar weken nog eens bij. Welke woorden weten de leerlingen nog? Welke woorden hebben extra oefening nodig?
Meer variatie in je spellinglessen?
Wil je vaker spelling oefenen, maar niet steeds zelf woordenlijsten, opdrachten en dictees bedenken?
In mijn winkel vind je materialen die je daarbij kunnen helpen.
Een brugklasrooster lezen en daarna de juiste spullen meenemen lijkt voor volwassenen een eenvoudige taak. Maar voor leerlingen komen er verschillende stappen samen. Ze moeten weten welke dag het is, hun rooster bekijken, de juiste spullen verzamelen en controleren of alles in hun tas zit.
Met een praktische les over het inpakken van een schooltas kun je leerlingen hier alvast mee laten oefenen. Ook als ze nog niet op de middelbare school zitten.
Gebruik hiervoor een fictieve situatie. Zo hoeven leerlingen hun eigen spullen of thuissituatie niet met elkaar te vergelijken. Het doel is om een plan te maken, uit te voeren en te controleren. Het gaat dus niet om de schooltas zelf. Niemand hoeft een nieuwe tas mee te nemen of thuis iets aan te schaffen om aan de opdracht mee te kunnen doen.
Welke executieve functies oefenen leerlingen?
Bij het inpakken van een schooltas gebruiken leerlingen verschillende executieve functies. Ze moeten plannen welke spullen ze nodig hebben en deze organiseren in hun tas. Verandert het rooster? Dan hebben ze flexibiliteit nodig om hun plan aan te passen. En door te controleren of ze alles hebben ingepakt, oefenen ze met metacognitie: nadenken over hun eigen aanpak en nagaan of die werkt.
Zo wordt het inpakken van een schooltas meer dan een praktische voorbereiding op de brugklas. Het is ook een mooie oefening in executieve functies!
Opdracht 1: Wat moet er morgen mee?
Maak een eenvoudig rooster voor twee opeenvolgende dagen. Op maandag staan bijvoorbeeld Nederlands, rekenen, Engels en gym. Op dinsdag volgen Nederlands, geschiedenis en tekenen. Geef daarnaast een lijst met fictieve benodigdheden. Vermeld wat op school blijft en wat mee naar huis gaat. Anders moeten leerlingen ontbrekende informatie zelf invullen.
Laat tweetallen eerst onderstrepen welke spullen op beide dagen nodig zijn. Daarna maken zij een lijst voor alleen maandag en alleen dinsdag. Vraag bij elke keuze waarop zij zich baseren. Daarmee gaat de aandacht naar informatie lezen in plaats van zo snel mogelijk een lange lijst produceren.
Voeg vervolgens een verandering toe: de gymles is verplaatst naar dinsdag. Welke onderdelen van het plan moeten worden aangepast? Niet alles hoeft opnieuw. Leerlingen kunnen aanwijzen welke informatie gelijk blijft en welke actie verandert. Dat maakt bijstellen een logisch onderdeel van plannen.
Opdracht 2: Wat stop je waar?
Geef groepjes kaartjes met spullen en een eenvoudige tekening van een rugzak. Laat hen bepalen wat bij elkaar hoort en wat snel bereikbaar moet zijn. De tekening hoeft geen specifieke commerciële tas na te bootsen. Zij moet voldoende ruimte bieden om keuzes toe te lichten.
Vraag leerlingen bijvoorbeeld waar een drinkfles komt en waarom die plek handig is. Bespreek dat een los voorwerp tussen papieren een ander probleem kan geven dan een verkeerd gekozen vak in het rooster. De opdracht combineert dus twee vragen: neem je het juiste mee en kun je het praktisch gebruiken?
Laat leerlingen ook benoemen welke informatie zij nog nodig zouden hebben. Past een map werkelijk door de opening? Kan een fles rechtop staan? Door zulke vragen te verzamelen, leren zij dat een schema niet hetzelfde is als een echte gebruiksproef.
Opdracht 3: Past alles in de schooltas?
Voeg voor een verdiepende opdracht een fictieve laptop met buitenmaten toe. Laat leerlingen die vergelijken met een opgegeven vakmaat. Een inchvermelding bij een scherm vertelt niet de volledige buitenafmetingen van het apparaat. Gebruik voor de les daarom concrete maten die je zelf op het gegevensblad zet.
Bij het bekijken van een laptoprugzak is het vervolgens logisch om naar het specifieke vak en de opening te kijken. Houd het klassengesprek gericht op beoordelen van informatie. Leerlingen hoeven geen merkvoorkeur te ontwikkelen; zij moeten kunnen uitleggen welke gegevens een keuze mogelijk maken.
Bespreek daarnaast hoe de school omgaat met apparatuur. Wordt een apparaat verstrekt, moet het dagelijks mee en welke bescherming wordt gevraagd? Voor een echte overstap zijn de instructies van de nieuwe school leidend. Het fictieve voorbeeld laat zien welke vragen je kunt stellen, niet welke afspraken overal gelden.
Een concrete controlevraag kan zijn: welke spullen blijven na maandag in de tas voor dinsdag? Een leerling die alle kaartjes opnieuw inpakt, kan tot een goed resultaat komen, maar een andere leerling herkent misschien welke onderdelen al aanwezig zijn. Laat beide werkwijzen vergelijken. Welke aanpak geeft overzicht en hoe voorkom je dat iets dubbel wordt toegevoegd?
Geef daarna één fout bewust mee in een voorbeeldtas. Er ligt bijvoorbeeld gymkleding in terwijl de bijbehorende les pas op een andere dag is. Vraag leerlingen de fout te vinden én te beschrijven welke informatie zij daarvoor gebruiken. Zo beoordeel je niet alleen een toevallig goed antwoord, maar ook het controleren zelf.
Opdracht 4: Maak je eigen checklist
Laat ieder tweetal een afsluitende controle in drie handelingen ontwerpen. Bijvoorbeeld rooster bekijken, benodigde spullen aanwijzen en tas sluiten. Andere formuleringen zijn mogelijk zolang de stappen concreet en uitvoerbaar zijn. Een instructie als ‘goed nadenken’ is te algemeen om te controleren.
Een ander groepje test de instructie met de kaartjes. Kan het zonder aanvullende uitleg uitvoeren wat er staat? Waar ontstaat twijfel? Laat de makers één verbetering doen op basis van die ervaring. Zo wordt duidelijk waarom een korte controle meer nodig heeft dan alleen een vriendelijke herinnering om niets te vergeten.
Sluit af met een terugblik op de aanpak. Welke informatie bekeken leerlingen eerst en wat veranderde door de roosterwijziging? Daarmee blijft de les breder dan alleen inpakken. Dezelfde werkwijze is bruikbaar bij een spreekbeurt, sportmiddag of excursie: begrijpen wat nodig is, een plan maken en controleren of dat plan bij de werkelijke afspraak past.
Executieve functies en EDI: zo ondersteun je leerlingen tijdens je instructie
Je hebt je les goed voorbereid. Het lesdoel is duidelijk, je doet de stappen voor en je controleert regelmatig of je leerlingen de uitleg begrijpen. Toch lukt het niet iedereen om mee te doen. De ene leerling raakt tijdens de instructie de draad kwijt. Een ander roept antwoorden zonder na te denken. En zodra de leerlingen zelfstandig aan het werk mogen, blijven er een paar zitten zonder te beginnen. Misschien denk je dat deze leerlingen niet goed opletten, onvoldoende gemotiveerd zijn of meer moeten oefenen. Maar er kan ook iets anders spelen.
Tijdens iedere fase van EDI (Expliciete Directe Instructie) doen leerlingen een beroep op verschillende executieve functies.
Als je weet welke vaardigheden een rol spelen, kun je leerlingen gerichter ondersteunen.
Daarom maakte ik een handig schema waarin ik executieve functies en EDI met elkaar verbind. Je ziet per lesfase welke executieve functies belangrijk zijn, welk gedrag je mogelijk tegenkomt en wat je als leerkracht kunt doen.
Wat hebben executieve functies met EDI te maken?
Executieve functies zijn denk- en regelvaardigheden die leerlingen helpen om hun gedrag, gedachten en emoties te sturen. Denk bijvoorbeeld aan:
Werkgeheugen: informatie onthouden en gebruiken terwijl je met een taak bezig bent.
Reactie-inhibitie: een eerste reactie kunnen tegenhouden en nadenken voordat je iets doet.
Taakinitiatie: zelfstandig aan een taak beginnen.
Volgehouden aandacht: de aandacht bij een taak houden.
Metacognitie: nadenken over je eigen denken en leren.
Planning: bedenken welke stappen nodig zijn om een doel te bereiken.
Tijdens een EDI-les gebruiken leerlingen deze vaardigheden voortdurend.
Neem bijvoorbeeld een rekenles waarin je leerlingen leert om breuken gelijknamig te maken. Een leerling moet naar je uitleg luisteren, de verschillende stappen onthouden, nadenken over de aanpak en uiteindelijk zelfstandig aan het werk gaan. Dat vraagt niet alleen om rekenkennis, maar ook om verschillende executieve functies.
Een leerling kan de leerstof begrijpen en toch moeite hebben om de opdracht uit te voeren.
Dat onderscheid is belangrijk. Want als je weet waar een leerling vastloopt, kun je beter bepalen welke ondersteuning nodig is.
Executieve functies tijdens de Expliciete Directe Instructie
In mijn schema Executieve functies & EDI heb ik zeven onderdelen van een EDI-les uitgewerkt.
Hieronder lees je wat er tijdens deze onderdelen van leerlingen gevraagd wordt en hoe je daarop kunt inspelen.
1. Lesdoel benoemen: metacognitie en werkgeheugen
Je begint de les met het lesdoel. Je vertelt wat leerlingen gaan leren en waarom dat belangrijk is. Toch betekent het horen of lezen van een lesdoel niet automatisch dat leerlingen begrijpen wat ze gaan leren. Sommige leerlingen weten na een paar minuten niet meer wat het doel was. Anderen vragen: “Waarom moeten we dit eigenlijk leren?” Bij deze fase spelen vooral metacognitie en werkgeheugen een rol.
Wat kun je doen?
Laat leerlingen het lesdoel in hun eigen woorden vertellen. Gebruik eventueel een pictogram of doelenkaartje om het doel zichtbaar te houden. Leg ook kort uit waarom het doel nuttig is. Bijvoorbeeld: “Vandaag leer je hoe je breuken gelijknamig maakt. Dat heb je nodig om straks breuken met elkaar te kunnen vergelijken.” Zo help je leerlingen om het doel te begrijpen en tijdens de les vast te houden.
2. Instructie en voordoen: werkgeheugen en volgehouden aandacht
Tijdens het voordoen luisteren en kijken leerlingen naar jouw uitleg. Ze moeten nieuwe informatie verwerken, eerdere stappen onthouden en verbanden leggen. Dat vraagt veel van hun werkgeheugen en volgehouden aandacht. Misschien herken je een leerling die halverwege de uitleg afhaakt. Of een leerling die de eerste stap nog weet, maar de volgende stappen niet meer kan reproduceren. Dat betekent niet automatisch dat deze leerling niet heeft opgelet.
Wat kun je doen?
Verdeel je uitleg in korte, duidelijke stappen. Maak je denkproces zichtbaar door hardop te vertellen wat je doet en waarom je dat doet. Ondersteun de uitleg met afbeeldingen, een stappenplan of een voorbeeld op het bord. Controleer tussendoor of leerlingen de uitleg nog volgen. Je kunt bijvoorbeeld vragen: “Welke stap heb ik net gezet?” of “Wat moet ik nu doen?” Zo verklein je de hoeveelheid informatie die leerlingen tegelijk moeten onthouden.
3. Begeleid inoefenen: reactie-inhibitie en doelgericht gedrag
Na het voordoen oefenen leerlingen samen met jou. Tijdens deze fase zie je soms leerlingen die meteen een antwoord roepen. Ze beginnen al te rekenen voordat ze goed hebben gekeken wat de opdracht vraagt. Andere leerlingen gokken een antwoord zonder hun denkstappen te controleren. Hier kunnen reactie-inhibitie en doelgericht gedrag een rol spelen.
Wat kun je doen?
Laat leerlingen eerst nadenken voordat ze een antwoord geven. Gebruik bijvoorbeeld wisbordjes. Geef iedereen denktijd en laat leerlingen hun antwoord pas tonen wanneer jij het aangeeft. Laat leerlingen ook hun denkstappen verwoorden. Vraag niet alleen: “Wat is het antwoord?”, maar ook: “Hoe ben je aan dat antwoord gekomen?” Doe zelf voor hoe je rustig nadenkt en een antwoord controleert. Zo ondersteun je leerlingen bij het bewust uitvoeren van de stappen.
4. Controleren van begrip: metacognitie, flexibiliteit en werkgeheugen
Bij EDI controleer je regelmatig of leerlingen de uitleg begrijpen. Maar een goed antwoord betekent niet altijd dat een leerling de leerstof echt begrijpt. Sommige leerlingen geven het antwoord dat ze denken dat jij wil horen. Anderen kunnen één aangeleerde aanpak uitvoeren, maar lopen vast zodra de opdracht iets verandert. Tijdens deze fase spelen onder andere metacognitie, flexibiliteit en werkgeheugen een rol.
Wat kun je doen?
Stel vragen die leerlingen laten nadenken over hun aanpak. Bijvoorbeeld:
“Waarom werkt deze manier?”
“Kun je het ook op een andere manier oplossen?”
“Hoe weet je dat je antwoord klopt?”
“Wat zou er gebeuren als we deze stap veranderen?”
Laat verschillende oplossingsmanieren zien en bespreek de overeenkomsten en verschillen. Zo ontdek je niet alleen of leerlingen het juiste antwoord weten, maar ook hoe ze denken.
5. Verlengde instructie: emotieregulatie en taakinitiatie
Sommige leerlingen hebben na de eerste instructie extra uitleg nodig. Juist bij deze leerlingen kunnen emoties een rol gaan spelen. Misschien heeft een leerling al verschillende fouten gemaakt. De leerling zucht, schuift het werkboek weg of zegt: “Ik snap hier toch niets van.” Je ziet gedrag dat kan wijzen op frustratie. Maar je weet nog niet precies waardoor die frustratie ontstaat. Bij deze fase kunnen emotieregulatie en taakinitiatie een rol spelen.
Wat kun je doen?
Begin met een opdracht of stap die de leerling al beheerst. Bouw van daaruit verder en zorg voor kleine succeservaringen. Geef duidelijke, haalbare opdrachten en werk eventueel in korte blokken. Laat leerlingen merken wat al lukt. Zeg bijvoorbeeld: “Deze eerste stap heb je goed uitgevoerd. Nu gaan we samen kijken naar de volgende.” Zo help je leerlingen om opnieuw te beginnen en vertrouwen op te bouwen.
6. Zelfstandig verwerken: planning, organisatie, taakinitiatie en volgehouden aandacht
Na de instructie gaan leerlingen zelfstandig aan het werk. Voor sommige leerlingen is dat een lastige overgang. Tijdens de uitleg deden ze goed mee, maar zodra ze zelfstandig moeten beginnen, weten ze niet wat ze moeten doen. Of ze starten enthousiast, maar raken halverwege de opdracht de draad kwijt. Bij zelfstandig werken doen leerlingen een beroep op verschillende executieve functies: planning, organisatie, taakinitiatie en volgehouden aandacht.
Wat kun je doen?
Maak duidelijk wat leerlingen moeten doen, in welke volgorde en wanneer het werk klaar is. Gebruik bijvoorbeeld een kort stappenplan:
Lees de opdracht.
Kijk naar het voorbeeld.
Maak de eerste drie opgaven.
Controleer je antwoorden.
Ga verder met de volgende opdrachten.
Je kunt ook een timer inzetten om de werktijd zichtbaar te maken. Spreek daarnaast vaste momenten af waarop leerlingen hun voortgang controleren of hulp kunnen vragen. Zo geef je leerlingen structuur zonder dat je voortdurend naast hen hoeft te zitten.
7. Reflectie en terugblik: metacognitie en werkgeheugen
Aan het einde van de les blik je terug op het lesdoel. Wat hebben leerlingen geleerd? Wat lukt al? En wat vraagt nog extra oefening? Voor sommige leerlingen zijn dit lastige vragen. Ze antwoorden bijvoorbeeld met “goed”, “makkelijk” of “ik weet het niet”. Dat hoeft niet te betekenen dat ze niets geleerd hebben. Het kan ook lastig zijn om terug te halen wat ze hebben gedaan en daar woorden aan te geven. Hier spelen metacognitie en werkgeheugen een belangrijke rol.
Wat kun je doen?
Gebruik korte, gerichte reflectievragen of exit tickets. Laat leerlingen bijvoorbeeld deze zinnen afmaken:
“Vandaag heb ik geleerd dat…”
“Deze stap kan ik nu zelfstandig…”
“Bij deze opdracht had ik nog hulp nodig…”
“De volgende keer wil ik oefenen met…”
Laat leerlingen hun antwoorden koppelen aan het lesdoel en hun eigen werk. Geef daarbij specifieke positieve feedback op hun aanpak, inzet en groei. Zo help je leerlingen om bewuster naar hun eigen leerproces te kijken.
Kijk verder dan het gedrag dat je ziet
Een leerling die niet begint, heeft niet automatisch een probleem met taakinitiatie. Een leerling die door de uitleg heen praat, heeft niet automatisch moeite met reactie-inhibitie. En een leerling die afdwaalt, heeft niet automatisch een zwakke volgehouden aandacht.
Gedrag is wat je ziet. De verklaring voor dat gedrag moet je nog onderzoeken.
Misschien is de opdracht onduidelijk of is de leerstof te moeilijk. Misschien heeft de leerling meer voorkennis nodig. Of misschien vraagt de taak op dat moment te veel van een bepaalde executieve functie. Daarom is het belangrijk om eerst goed te observeren. Stel jezelf bijvoorbeeld deze drie vragen:
Wat zie en hoor ik de leerling precies doen?
Wat vraagt deze fase van de les van de leerling?
Wat kan ik aanpassen aan mijn uitleg, de taak of de leeromgeving?
Zo voorkom je dat je te snel conclusies trekt over het gedrag van een leerling. En je ontdekt welke ondersteuning mogelijk helpt.
Executieve functies ondersteunen is niet hetzelfde als executieve functies trainen
Met de tips uit dit artikel ondersteun je leerlingen tijdens je EDI-les. Je maakt bijvoorbeeld een stappenplan zichtbaar, geeft extra denktijd of verdeelt een opdracht in kleinere stappen. Daarmee verlaag je de belasting op bepaalde executieve functies. Dat is waardevol, omdat leerlingen hierdoor beter kunnen deelnemen aan de les.
Maar er is een belangrijk verschil tussen een executieve functie ondersteunen en een executieve functie oefenen. Als je leerlingen een kant-en-klaar stappenplan geeft, ondersteun je hun planning. Wil je leerlingen ook leren om zelf te plannen? Dan kun je ze stap voor stap meer verantwoordelijkheid geven. Je kunt bijvoorbeeld eerst samen een stappenplan maken. Daarna laat je leerlingen zelf de stappen bedenken, terwijl jij nog ondersteuning biedt. Uiteindelijk kunnen ze oefenen met het zelfstandig plannen van een taak. Het doel is niet om alle ondersteuning zo snel mogelijk weg te halen. Het doel is dat leerlingen steeds beter leren welke aanpak hen helpt en hoe ze die kunnen gebruiken.
Gratis download: schema Executieve functies & EDI
Wil je tijdens het voorbereiden of geven van je lessen snel kunnen zien welke executieve functies een rol spelen? Dan is mijn schema Executieve functies & EDI een handig hulpmiddel. In dit overzicht vind je per onderdeel van EDI:
De belangrijkste executieve functies die leerlingen gebruiken.
Signaalgedrag dat je mogelijk bij leerlingen ziet.
Concrete tips waarmee je leerlingen kunt ondersteunen.
Je kunt het schema gebruiken bij het voorbereiden van je lessen, tijdens het observeren van leerlingen of als gespreksstarter met collega’s.
Wil je leerlingen niet alleen ondersteunen tijdens de instructie, maar ook bewuster werken aan hun executieve functies?
Op Juffrouw Femke vind je verschillende materialen waarmee je executieve functies bespreekbaar maakt en leerlingen laat oefenen met vaardigheden zoals plannen, organiseren, omgaan met emoties en nadenken over hun eigen aanpak.
EDI helpt je om je instructie duidelijk en doelgericht op te bouwen. Executieve functies helpen je begrijpen wat leerlingen nodig kunnen hebben om die instructie te volgen en ermee aan het werk te gaan. Door beide met elkaar te verbinden, kijk je niet alleen naar wat je leerlingen moeten leren, maar ook naar wat ze nodig hebben om tot leren te komen.
Wil je de werkwoordspelling in de tegenwoordige tijd eens op een andere manier oefenen dan met opdrachten uit het werkboek? Meester Jeroen maakte een uitgebreide bundel met actieve werkvormen voor werkwoorden zoals melden, wachten, worden en raden.
Met deze werkvormen oefenen leerlingen het vervoegen van werkwoorden in de tegenwoordige tijd. Ze bewegen door de klas of over het schoolplein, werken samen, onthouden werkwoorden en controleren hun antwoorden.
Zo maak je van het oefenen van werkwoordspelling een actieve spellingles!
Wat vind je in de bundel?
De bundel bevat verschillende werkvormen waarmee leerlingen de werkwoordspelling in de tegenwoordige tijd oefenen. Je kunt ze inzetten als extra oefening, maar ook ter vervanging van een gewone schriftelijke verwerking.
Je krijgt de volgende materialen:
Vervoeg je rot Leerlingen werken in tweetallen. De ene leerling rent naar een kaart, onthoudt een werkwoord en geeft dit door aan de ander. Die vervoegt het werkwoord en schrijft het op bij het juiste onderwerp. Daarna wisselen ze van rol. Er zijn vier kaarten met in totaal 20 werkwoorden.
Werkwoordenrace Bij deze werkvorm proberen leerlingen meerdere werkwoorden tegelijk te onthouden. Ze geven de woorden door aan hun maatje, die de juiste vervoegingen opschrijft. Met vier kaarten en 32 opdrachten oefenen leerlingen verschillende werkwoordsvormen.
Laptopwerkwoordenrace Een actieve werkvorm waarbij leerlingen naar een laptop lopen, werkwoorden onthouden en deze vervolgens doorgeven aan hun maatje. Bij deze bundel hoort een aparte PowerPoint met 30 werkwoorden. De leerlingen vervoegen de werkwoorden en controleren daarna hun antwoorden.
Zweedsrenspel Verspreid de 16 opdrachtkaartjes door de klas of over het schoolplein. Leerlingen zoeken de kaartjes en maken de opdrachten. Ze vullen werkwoorden in, maken zinnen en vervoegen werkwoorden bij verschillende onderwerpen.
64 werkwoordkaartjes Deze kaartjes bevatten werkwoorden die leerlingen in de ik-vorm of hij-vorm moeten schrijven. Je kunt ze steeds opnieuw gebruiken voor verschillende spellingactiviteiten. Jeroen geeft er meteen vijf werkvormen bij: Werkwoorden sprokkelen, het Bam-spel, Werkwoordenjacht, de Krijtjes- of wisbordjesrace en de Werkwoordenrun.
Werkwoordspelling oefenen door te bewegen
Bij werkwoordspelling in de tegenwoordige tijd moeten leerlingen goed kijken naar het onderwerp en de juiste werkwoordsvorm kiezen.
Schrijf je bijvoorbeeld ik meld of hij meldt? En waarom schrijf je ik word, maar hij wordt?
Door deze werkwoorden regelmatig te oefenen, krijgen leerlingen meer ervaring met het toepassen van de spellingregels.
Het fijne aan deze bundel is dat je niet vastzit aan één werkvorm. Je kunt dezelfde werkwoorden op verschillende manieren laten terugkomen.
De ene keer kies je voor een werkwoordenrace in tweetallen. Een andere keer gebruik je de werkwoordkaartjes met wisbordjes. En als het lekker weer is, neem je het Zweedsrenspel mee naar buiten.
Zo bied je afwisseling, terwijl leerlingen blijven oefenen met hetzelfde leerdoel.
Direct aan de slag in jouw spellingles
Je hoeft niet alle werkvormen achter elkaar te gebruiken. Kies een activiteit die past bij jouw les en de tijd die je beschikbaar hebt.
De bundel bevat duidelijke uitleg, opdrachtkaarten, invulbladen en antwoorden. Bij de laptopwerkwoordenrace gebruik je de bijbehorende PowerPoint.
Je kunt de materialen gebruiken tijdens een spellingles, als extra herhaling of om leerlingen zelfstandig en samen te laten oefenen.
Download de gratis bundel werkwoordspelling
Wil je ook actief aan de slag met werkwoorden in de tegenwoordige tijd? Download hieronder de gratis bundel van meester Jeroen én de bijbehorende PowerPoint voor de laptopwerkwoordenrace.
In de gratis catalogus is voor bijna elk product uit de webshop minimaal één voorbeelddocument opgenomen, zodat je een goed beeld krijgt van wat je kunt verwachten. Dit helpt je om een keuze te maken en precies te weten wat je bestelt.
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy
Privacy Overview
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
KANT-EN-KLAAR LESMATERIAAL 📝 VOOR EN DOOR LEERKRACHTEN 📬 DIRECT DOWNLOADBAAR
